Geiriau i’n Cynnal: ‘Goleuni’

[Diolch yn fawr i’r Parchg Judith Morris am y myfyrdod isod]

Myfyrdod ar gyfer Dydd Sul, 24 Ionawr 2021

Annwyl gyfeillion,

Cyfeiriodd Peter yn ei fyfyrdod yr wythnos ddiwethaf at dymor y gaeaf a chawsom ein hatgoffa ganddo fod Duw yn ein hannog i edrych y tu hwnt i galedi a chyni’r tymor at y goleuni sydd yn cynnig cysur. Priodol felly yw cofio ynghanol tywyllwch mis Ionawr mai Duw y goleuni yw ein Duw ni.

Gweddi Agoriadol: O Dduw ein Tad, a Thad ein Harglwydd Iesu Grist, deisyfwn yn awr dy bresenoldeb wrth i ni droi atat mewn gweddi a defosiwn. Gwna dy hun yn hysbys inni a chynorthwya ni i’th addoli mewn ysbryd a gwirionedd.

Deuwn ger dy fron gan gydnabod mai Duw Sanctaidd a Hollalluog wyt ti a’th fod hefyd yn Dduw sydd yn adnabod pob yr un ohonom. Gwyddost am yr hyn sydd yn peri poen a gofid i ni, yn ogystal â’r pethau hynny sydd yn peri llawenydd a gorfoledd. Tyrd atom yn awr a dyro inni brofi o’th ras a’th drugaredd. Cynorthwya ni i ymlonyddu ac i ymdawelu ynot, gan dderbyn o’th fendith a’th arweiniad. 

Tyrd atom ni, O Grëwr pob goleuni,
tro di ein nos yn ddydd;
pâr inni weld holl lwybrau’r daith yn gloywi
dan lewyrch gras a ffydd.  (W. Rhys Nicholas, 1914–96)

Yn enw ein Harglwydd a’n Gwaredwr Iesu Grist. Amen.

Darlleniadau: Mathew 5: 14–16; Ioan 8:12; 1 Ioan 1: 5–10

Hyfrydwch oedd gwylio seremoni urddo Joe Biden yn Arlywydd yr Unol Daleithiau ddydd Mercher diwethaf. Gwefr hefyd oedd gweld urddo Kamala Harris yn Is-Arlywydd, y wraig gyntaf a’r person cyntaf o dras Asiaidd i ddal y swydd.

Fel rhan o’r seremoni cyflwynodd Amanda Gorman, Bardd Ieuenctid Llawryfol Cenedlaethol yr Unol Daleithiau (National Youth Poet Laureate) ei cherdd, ‘The Hill We Climb’, a luniwyd yn arbennig ar gyfer yr achlysur.  Dyma ran olaf y gerdd: 

We will rebuild, reconcile and recover in every known nook of our nation,
in every corner called our country our people diverse and beautiful
will emerge battered and beautiful.
When day comes, we step out of the shade aflame and unafraid.
The new dawn blooms as we free it. For there is always light.
If only we’re brave enough to see it. If only we’re brave enough to be it.

Yn ddi-os mae’r gerdd yn un bwerus ac yn fynegiant clir o ddyheadau miliynau o Americaniaid ar gyfer eu gwlad, a hynny’n arbennig yng nghyd-destun y trais a welwyd yn Washington bythefnos yn ôl pan geisiodd rhai o gefnogwyr Donald Trump feddiannu adeiladau’r Gyngres. Mae diweddglo cerdd Amanda Gorman yn ein cyfeirio at y goleuni anniffoddadwy ac yn ein herio nid yn unig i weld y goleuni, ond i fod yn oleuni yn ein byd. Fel Cristnogion, onid dyma yw yr union her inni heddiw? Adnabod y goleuni, dangos y goleuni a charu’r goleuni.

Pan fyddwn ynghanol cyfnodau anodd a thywyll fe all y goleuni ddod o’r mannau mwyaf annisgwyl. Ac yntau yn un o garcharorion Auschwitz gorfodwyd y seiciatrydd Iddewig galluog Victor Frankl i orymdeithio yn blygeiniol ym mherfeddion y gaeaf, gyda’r gwarchodwyr creulon yn gweiddi arno ac yn ei daro â’u drylliau. Wrth i Frankl gerdded gyda’i gyd-garcharorion, meddai cydymaith wrtho: ‘Meddyliwch pe bai ein gwragedd yn medru’n gweld ni yn awr!’ Ni ddywedodd neb yr un gair ond yn amlwg yr oedd pob un yn dwyn i gof ei wraig ei hun. Yn ei feddwl, fe welodd Frankl ei wraig, Tilly, yn gwenu arno’n gynnes ac yn ei annog ymlaen yn gadarnhaol. Roedd gwedd ei hwyneb yn fwy disglair na chodiad haul a bu’r profiad i Frankl yn un dwys iawn. Am y tro cyntaf yn ei fywyd, sylweddolodd mai cyfrinach iachawdwriaeth yr hil ddynol oedd cariad.  

Wedi iddo gael ei ryddhau o Auschwitz, aeth Frankl ati i ysgrifennu’r clasur ‘Man’s Search for Meaning’ a oedd yn crynhoi ei argyhoeddiad nad dioddefaint a drygioni oedd â’r gair olaf. Wrth droi at yr Efengylau, cawn weld buddugoliaeth y gobaith hwnnw ym marwolaeth ac atgyfodiad ein Harglwydd Iesu.   

Goleuni’r byd yw Crist,
Tywysog ein hachubiaeth,
y seren fore yw
a gwawr ein gwaredigaeth.
Ein gobaith ydyw ef,
perffeithydd mawr ein ffydd,
diddarfod gariad yw
sy’n troi pob nos yn ddydd.  (G. W. Briggs, 1875–1959, efel. Dyfnallt Morgan, 1917–94)

Gweddïwn: Diolchwn i Ti O Dduw am dy oleuni, y goleuni nad oes modd ei ddiffodd, y goleuni sydd yn ein harwain a’n cynnal, a’r goleuni sydd yn ein hannog i fyw mewn ysbryd o gariad. Dyma’r goleuni all ddod atom o’r cyfeiriadau mwyaf annisgwyl. Gwna ni’n effro ac yn agored i dy gyffyrddiadau dwyfol di. Gofynnwn hyn yn enw ein Harglwydd a’n Gwaredwr Iesu Grist. Amen.

Gras ein Harglwydd Iesu Grist, a chariad Duw a chymdeithas yr Ysbryd Glân a fyddo gyda chwi oll. Amen.

Geiriau i’n Cynnal: ‘Gaeaf’

GEIRIAU I’N CYNNAL: ‘Gaeaf’

[Diolch i’r Parchg Peter Thomas am y Myfyrdod isod]

Anwyliaid yr Anwel,

Mi fyddaf yn edmygu’r ddawn a roed i rai o fedru cyfathrebu’n effeithiol – o gyflwyno neges glir a chryno a chofiadwy.

Cynhaliwyd ysgol Sadwrn un tro ar gyfer pregethwyr ac fel rhan o arlwy’r dydd gosodwyd y dasg o lunio sgerbwd tri phen yn seiliedig ar destunau penodol o’r Ysgrythur. Yr un a ddaeth i’r brig oedd sgerbwd pregeth ar y testun: ‘A Benaia a laddodd lew mewn pydew yn y gaeaf.’ Y mae’r adnod yn ymddangos yn Llyfr Cyntaf Cronicl yn yr Hen Destament (pen. 11, adn. 22) ac yn cyfeirio at gamp Benaia, un o wŷr nerthol byddin y brenin Dafydd. Dyma’r tri phen. Y cyntaf: ‘Gwneud peth anodd – lladd llew.’ Yr ail ben: ‘Gwneud peth anodd mewn lle anodd – lladd llew mewn pydew.’ A’r trydydd pen: ‘Gwneud peth anodd mewn lle anodd, mewn cyfnod anodd –lladd llew mewn pydew yn y gaeaf.’ Mi fydd yr atgof yn codi gwên ond mae’r dweud syml yn fodd i’n hatgoffa fod bywyd ar adegau yn eithriadol anodd a chyfyng a chaled.

Mae’n aeaf arnom unwaith eto wrth i’r hin oeri ac ambell storom eira fygwth. Ond rhywsut y mae’r gaeaf hwn yn wahanol ac wedi dwyn ei fesur ychwanegol o lymdra a gerwinder, gofid a thristwch i’n rhan. Y mae’r ystadegau syn sy’n nodi’r cynnydd yn niferoedd y rhai sy’n dioddef bellach o haint y Coronafirws ac o’r marwolaethau dyddiol yn ein brawychu ac yn fodd i’n hatgoffa o’r angen i fod yn wyliadwrus ac i gadw’n saff.

Golygfa aeafol, Rhagfyr 2020 (i gyfeiriad Penrhiwnewydd)

Y mae’r salmydd yn ein cyfeirio yn Salm 91 at y Duw sy’n gwarchod – y Duw sy’n ein cadw’n ddiogel.

Y mae’r sawl sy’n byw yn lloches y Goruchaf, ac yn aros yng nghysgod yr Hollalluog, yn dweud wrth yr Arglwydd: Fy noddfa a’m caer, fy Nuw, yr un yr ymddiriedaf ynddo. Oherwydd bydd ef yn dy waredu o fagl yr heliwr, ac oddi wrth bla difaol; bydd yn cysgodi drosot â’i esgyll a chei nodded dan ei adenydd.

(‘Bydd e’n rhoi ei adain drosot ti a byddi’n saff o dan blu ei adenydd’ yw cyfieithiad beibl.net.)

Ymhlith cyfrolau Robin Williams y mae un yn dwyn y teitl Esgyrn Eira ac er nad oes gan y cynnwys fawr ddim i’w ddweud am hinsawdd y tywydd, y mae’n deitl awgrymog. Esgyrn eira yw’r hyn fydd ar ôl wedi i’r lluwchfeydd ddiflannu – yr olion yng nghysgod gwrychoedd sydd heb ddadmer yn llwyr.

Mi fyddai pobl Sir Benfro yn arfer dweud, os digwydd i’r esgyrn eira aros yn hir, taw disgwyl am ragor y maent, a bron yn ddieithriad mi fyddai ambell gawod yn siŵr o ddisgyn.

A barnu oddi wrth ragolygon y tywydd mae’n debygol y bydd hi’n aeaf am dipyn eto a siâr go lew o’i oerwynt a’i eira ar ei ffordd cyn y dychwel y gwanwyn i’r tir drachefn. Felly daliwn ati a’n ffydd a’n hymddiriedaeth yn Nuw.

A chan ein bod yn nhymor y gaeaf, mae’n ddiddorol nodi’r hyn sydd gan y Beibl i’w ddweud wrthym am y tymor hwn.

‘A’r gaeaf oedd hi,’ meddai Ioan yn y ddegfed bennod o’i Efengyl, gan ddatgelu ei ddawn i roi sylw i ryw fanylyn a fedr gyfoethogi ein deall. Y mae Ioan yn cyflwyno i ni gameo o’r Crist yn dod wyneb yn wyneb â’i wrthwynebwyr yng Nghloestr Solomon. Maent yn gwrthod credu mai yntau oedd y Meseia ac wrthi’n casglu cerrig i’w labyddio, a rywsut mae’r ymadrodd hwnnw ‘a’r gaeaf oedd hi’ yn bortread o oerfelgarwch perthynas, ac yn arwyddo cychwyn y cynllwyn ymhlith rhai o’r Iddewon i gael gwared â’r Crist.

Ym mhennod glo Llythyr Cyntaf Paul at eglwys Corinth y mae’r Apostol  Paul yn rhannu iddynt ei obeithion i ddod atynt cyn y gaeaf ac yn sôn fan honno am gynlluniau ar gyfer taith. Taith ydoedd a oedd yn cwmpasu lleoliadau newydd a thiriogaeth na fentrwyd iddi gynt. Bu’r weledigaeth a gafodd o’r gŵr o Facedonia yn ei gymell ‘i ddod trosodd i’w cynorthwyo’ yn ysgogiad iddo fentro i gyfandir Ewrop ac i ehangu maes ei genhadaeth – ‘oherwydd,’ meddai, ‘y mae drws wedi ei agor imi, un eang ac effeithiol, er bod llawer o wrthwynebwyr – bydded inni sefyll yn wrol a chadarn yn y ffydd ac mewn cariad.’ Y mae hwnnw’n gymhelliad digonol i daith blwyddyn newydd hefyd, taith yr edrychwn ymlaen at ei cherdded gan fentro iddi mewn ffydd ac ymddiriedaeth.

Bob hyn a hyn mi fydd Duw yn gosod o’n blaen, hyd yn oed ynghanol anawsterau, ddrws agored a gwahoddiad i fentro trwyddo a phrofi o’r cyfleoedd y mae ef wedi eu darparu ar ein cyfer. Geilw hynny ar adegau am wroldeb a hyder; geilw arnom i beidio â bodloni ar bethau fel ag y ma’n nhw, ond i fentro gwneud yn wahanol.

Y mae’r modd y dehonglwn sefyllfaoedd yn fater o ganfyddiad; gallwn ddarllen yr ystadegau a dod i’r casgliad mai colli tir yr ydym a therfyn anorfod ar y gorwel, neu fe fedrwn weld y sefyllfa yn gyfrwng i’n cyflyru i fentro a gweithredu.

Y mae’r Apostol Paul wedyn yn cloi ei lythyr olaf at weinidog ifanc o’r enw Timotheus gyda’r anogaeth: ‘Gwna dy orau i ddod ataf cyn y gaeaf.’

Anogaeth am gwmni a chymorth mewn gaeaf o sefyllfa ac ynghanol amgylchiadau anodd. Y mae Paul yn y carchar yn Rhufain – y mae dedfryd y llys wedi mynd yn ei erbyn, ac y mae yntau yn wynebu ei ddienyddio.

Mae llawer o’i gymdeithion wedi mynd a’i adael, ac y mae’n awyddus i rannu’r gyfeillach olaf hon â’r rhai a barhaodd yn deyrngar iddo. Y mae gaeaf yn y cyswllt hwn yn awgrymu tyndra, gofid a thrallod. Yr oedd yn aeaf ar Paul mewn mwy nag un ystyr, a geilw am gysur a chwmni cyfeillion i gynnal breichiau ynghanol argyfwng.

Adroddir stori am yr athrylith a’r ysgolhaig Albert Einstein yn teithio ar drên ryw ddiwrnod pan ddaeth y conductor ar hyd y coridor a holi am ei docyn. Aeth Einstein ati i chwilio ei bocedi a’i waled am y tocyn ond heb lwyddiant. Estynnodd am ei gâs pacio a chwilota yn hwnnw, ond methodd yn lân â dod o hyd iddo. ‘Peidiwch â phoeni,’ meddai’r conductor, ‘rwy’n gwybod yn iawn pwy ydych chi ac rwy’n siŵr eich bod wedi prynu tocyn.’ ‘Ŵr ifanc,’ atebodd Einstein, ‘rwyf finne hefyd yn gwybod pwy ydwyf ond mae’n rhaid i mi ddod o hyd i’r tocyn er mwyn gwybod i ble’r wy’n mynd.’

Y mae hynny’r un mor wir am deithiau trên ag ydyw am daith bywyd – bod canfod trywydd a chyfeiriad yn hanfodol. Rhaid darganfod y tocyn er mwyn gwybod i ble ryn ni’n mynd!

Er bod gaeaf yn medru dwyn ei gyfyngiadau a’i anawsterau i’n rhan, medr hefyd gynnig inni her a grymuso’n hyder.

Yn y drydedd bennod o Lyfr Joshua yn yr Hen Destament ryn ni’n cael hanes y genedl yn paratoi i adael y gwersyll a chroesi’r Iorddonen i feddiannu gwlad Cannan – mae arch y cyfamod wedi ei chodi a dyma Joshua yn codi ar ei draed ac yn annerch y bobl: ‘Ymgysegrwch,’ meddai, ‘oherwydd yfory bydd yr Arglwydd yn gwneud rhyfeddodau yn eich mysg … (Josua 3: 5)

Y mae’r proffwyd Jeremeia yn ein hatgoffa fod gan Dduw ‘gynlluniau ar gyfer ei bobl, cynlluniau i’w llwyddo ac nid i’w llesteirio, cynlluniau i roi iddynt obaith a dyfodol.’ (Jer. 29:11). A geilw Habacuc arnom i ‘ddisgwyl yn amyneddgar am y weledigaeth y mae Duw wedi ei darparu a phan ddatguddir hi, i redeg â hi a’i rhannu.’ (Hab. 2:2) 

Wrth ddisgwyl oddi wrth yr Arglwydd, medd Eseia: ‘fe adnewyddir ein nerth ac fe redwn.’ (Eseia 40:31)

Y mae Gair Duw yn air i’w gredu ac wrth wraidd pob menter ffydd a phob cynllunio ar gyfer yr yfory ma’na gwestiwn sy’n rhaid i ni ei holi – Beth yw bwriad Duw yn hyn i gyd? – ac mi fydd dirnad ei ewyllys a’i fwriadau yn gwbl angenrheidiol ar gyfer y tymor hwn.

Ynghanol gaeaf a’i brofiadau cyfyng boed inni rannu meddylfryd y cenhadwr William Carey a ddywedodd: ‘Disgwyliwch bethau mawr oddi wrth Dduw;cyflawnwch bethau mawr dros Dduw.’

Bendith Duw arnoch a’i amddiffyn, a chyda fy nghofion cynhesaf,
Peter

DARLLENIADAU: Llyfr y Salmau:17:7; 18:35; 60:5; 63:8; 73:23; 108:6; 139:7–10.

GWEDDI: Diolch i Ti, O Dad, am dy amddiffyn a’th arweiniad inni trwy ddyddiau’r flwyddyn anodd a aeth heibio; cadw ni yng nghelwrn dy law a chyfeiria ni i gyflawni dy fwriadau a gwneuthur dy ewyllys. Diolch dy fod ti yn ddigyfnewid, yn parhau yn noddfa ac yn nerth ac yn gymorth inni ymhob cyfyngder. Diolch am dy fendithion a’th ddaioni inni. Tywys ni i ryngu dy fodd a dwyn clod i’th enw, yn enw ac yn haeddiant Iesu Grist. Amen.

GWEDDI’R ARGLWYDD

Cymorth ariannol / Financial assistance

CYNGOR CYMUNED TREFEURIG COMMUNITY COUNCIL
5 MAES LLANIO
BLAENPLWYF
ABERYSTWYTH
CEREDIGION
SY23 4DD
Clerctrefeurig@gmail.com

Gwahoddir ceisiadau am gymorth ariannol.  Mi fydd y ceisiadau yn cael eu hystyried yn y cyfarfod sydd i’w gynnal nos Fawrth 16 Chwefror 2021.  Gofynnir i bawb gynnwys y cyfrifon ariannol diweddaraf.

Meinir Jenkins, clerc

Applications for financial assistance are invited.  The applications will be considered in the meeting due to be held 16 February 2021.  Please enclose a copy of the latest financial accounts.

Meinir Jenkins, clerk

Geiriau i’n Cynnal: ‘Datguddiad’

MYFYRDOD Y SUL WEDI’R YSTWYLL

[Diolch i’r Parchg Peter Thomas]

GEIRIAU I’N CYNNAL: ‘Datguddiad’

Anwyliaid yr Anwel:

Wrth i mi fwrw trem tros ysgwydd y blynyddoedd mi fyddaf yn diolch am y profiadau a’r dylanwadau hynny a fu’n gyfrwng i gyfoethogi a chyfeirio fy nhaith. Bu treulio pedair blynedd yn lletya yn Hostel yr Eglwys ym Mangor yn ystod dyddiau coleg yn gyfle i gynefino â’r gwahanol wyliau eglwysig a bu mynychu’r gwasanaethau dyddiol yng nghapel yr hostel yn gymorth amhrisiadwy a bendithiol.

Hwn yw’r Sul wedi’r Ystwyll a chymwynas yr Ystwyll ydyw cyrchu i flwyddyn newydd gyffro a chyfaredd Gŵyl y Geni; i chwyddo’r fflam, fel petai, cyn ei diffodd tan y daw’r Nadolig unwaith eto i’r drws. A stori fythwyrdd y doethion o’r dwyrain sy’n rhoi amlygrwydd i’r digwydd. Y doethion a ddilynodd y Seren ar ei chyfodiad ac a ddaethant i addoli’r Un a aned ym Methlehem yn nyddiau’r brenin Herod.

Mi fyddwn yn dathlu’r Ystwyll ar y 6ed o fis Ionawr, deuddeg diwrnod wedi’r ’Dolig, y diwrnod y byddwn ni gan amlaf yn diffodd goleuadau’r goeden a diosg yr addurniadau. Ond yng ngwlad Sbaen yr Ystwyll yw Gŵyl y Tri Brenin ac ar y diwrnod hwnnw yn hytrach na’r Nadolig y bydd pobl yn cyfnewid anrhegion.

Yr Ystwyll yw man eitha’r ŵyl; cwta dair wythnos yn ôl, yr oeddem yn dal i ddisgwyl ei dyfodiad, ac er taw gŵyl wahanol ydoedd i lawer, mae bellach yn rhan o ddigwydd ddoe gan inni groesi rhiniog blwyddyn newydd.

Ond yna’n sydyn mae’n Ystwyll. Ystyr y gair yw datguddiad, ond fe olyga gymaint mwy na jyst canfod neu wneud yn hysbys, mae i’r datguddiad hwn asbri a rhyfeddod, a dyna yw cyfrinach yr Ystwyll. Fe rydd inni gipolwg o’r Duwdod mewn cnawd, o’r Creawdwr a gamodd i lwyfan ei greadigaeth.

Mae tystiolaeth Efengyl Mathew yn rhyw awgrymu fod y doethion wedi cyrraedd Bethlehem yn ddiweddarach na’r bugeiliaid o lethrau Jwdea, a bod y Seren a fu’n dywysydd iddynt ar eu taith wedi aros uwchlaw’r man y ganed y  mab bychan a’u bod wedi camu i’r, ac nid stabl, a chyflwyno eu hanrhegion drud i blentyn yn hytrach nag i faban.

Nodweddwyd taith y doethion o’r dwyrain gan droeon a threialon ac mae’n ymddangos taw taith ddigon bregus a pheryglus ydoedd mewn gwirionedd. Taith yn amddifad o’r canllawiau arferol o wybod pa lwybrau i’w cerdded a pha gyfeiriad i droi – taith fentrus, taith ar drywydd seren:

Y breiniol, siriol seren
Oedd yno, yn nithio’r nen,
A ddaeth â’r doethion i’th ddôr
A’u hanrhegion ar agor.   (PMT)

Taith i ganfod y Crist – yr Un a aned yn Frenin y brenhinoedd.

Wedi blwyddyn anodd a bregus gyda’i chyfyngiadau a’i gofidiau’n parhau i effeithio’n bywyd a’r haint yn dal ar gerdded, yr anogaeth yw i ni osod yr Un a aned gynt ym Methlehem yn nod i’n taith ninnau.

Yng nghofnod Mathew o ymweliad y doethion darllenwn: “canys gwelsom ei seren ef yn y dwyrain a daethom i’w addoli ef.”

Mae hynny’n awgrymu fod yna fwy na jyst canfod brenin newydd ei eni a rhannu iddo anrhegion wedi bod yn anogaeth i’w taith. Eu bwriad oedd talu gwrogaeth iddo a’i addoli: “Ac yna wedi iddynt gyrraedd y tŷ a gweld y mab bychan gyda Mair ei fam, hwy a syrthiasant i lawr ac a’i haddolasant ef.”

Maent yn cydnabod brenhiniaeth ac arglwyddiaeth yr Un a aned heb ddisgwyl dim yn ôl – roedd cael bod gyda Iesu a chamu i’w gwmni yn ddigon.

A man i gadw oed yw’r Ystwyll – man i gyfarfod â’r Un a oedd yn wrthrych gwrogaeth y doethion a phrofi trosom ein hunain yr epiffani hwnnw – sef y datgelu a’r amlygu a ddaw yn sgil ei ymddangosiad Ef. Cael camu i’w gwmni, syllu a rhyfeddu, plygu ac addoli.

Y mae Ioan yn agorawd ei efengyl yn cyffelybu’r profiad datguddiol hwnnw i un sy’n camu i oleuni: “Yr oedd y gwir oleuni sy’n goleuo pob dyn eisoes yn dod i’r byd, yr oedd yn y byd, a daeth y byd i fod trwyddo … gwelsom ei ogoniant ef, gogoniant megis yr unig-anedig oddi wrth y Tad yn llawn gras a gwirionedd.”  (Ioan 1:9–14)

Mi fyddwn yn grwgnach yr adeg yma o’r flwyddyn fod y dyddie’n fyr a’i bod yn tywyllu’n gynnar. Ond ystyriwch am foment sut mae hi ar drigolion tref fechan Barrow yn nhalaith Alaska sydd wedi ei lleoli uwchlaw cylch yr Artic. Ar y 18fed o fis Tachwedd mi fydd yr haul yn mynd i’w orwel ac nid yw’n ymddangos wedyn tan y 24ain o fis Ionawr. Y mae echel y ddaear yn golygu eu bod heb oleuni’r haul am 65 niwrnod. Ond yna ar y 24ain o fis Ionawr mi fydd yna ddathlu mawr yn nhreflan Barrow oherwydd ar y diwrnod hwnnw mi fydd yr haul yn ailymddangos a’r goleuni yn dychwelyd.

Y mae’r proffwyd Eseia yn nodi: “Cyfod, llewyrcha, oherwydd y mae dy oleuni wedi dod; llewyrchodd gogoniant yr Arglwydd arnat.”

A dyna yw neges yr Ystwyll: fod y Goleuni wedi dod – wedi ei ddatguddio – a bod modd i chi a fi gamu i’w wawl a’i lewyrch.

Ar gychwyn blwyddyn boed inni ymddiried yn yr Un sy’n Ffordd, yn Wirionedd ac yn Fywyd ac yn ei oleuni ef gamu’n hyderus i bob yfory newydd a ddaw i’n rhan.

Bendith Duw a’i amddiffyn a fyddo i’n rhan.

Cofion cynnes, Peter.

DARLLENIADAU: Eseia 60:1; Mathew 2:1–12

GWEDDI: Arglwydd, diolchwn i Ti am ddatguddio dy hun inni yn Iesu Grist, a bod modd i ni, fel y doethion gynt, blygu a rhyfeddu a chyflwyno’n hunain iddo.

Helpa ni d’addoli,
Diolch am dy holl ddaioni Di
Ac am bob cymorth ddaw
Yn gyson o’th ddeheulaw.

Dyro i ni d’arweiniad,
Dangos inni beth yw dy fwriad Di,
A’th gwmni di bob awr
A wna y daith yn werthfawr.

Cymer di ein bywyd,
Cynnal ni yn ôl d’addewid Di;
Cysegra’n llawn bob dawn
Yn glod i Ti yn gyflawn.     (PMT)

GWEDDI’R ARGLWYDD

Geiriau i’n Cynnal: ‘Hen a newydd’

[Diolch i’r Parchg Peter Thomas am y myfyrdod isod]

Anwyliaid yr Anwel,

Mae gan y bardd Alfred Lord Tennyson gerdd sy’n sôn am ganu clychau clo a chlychau croeso blwyddyn.

Cenwch chwi glychau gwyllt ar draws y rhos,
Daeth terfyn blwydd – ei rhawd sy’n marw yn y nos;
Cenwch eich clychau trwm i’w harwyl hi.
Daw gwawr a newydd ddydd a newydd flwydd,
Seiniwch yn uwch ei dyfod hi, chwi glychau gwyllt. (efelychiad PMT)

Arferid ar un cyfnod glymu llieiniau dros forthwylion y clychau hynny a fyddai’n seinio terfyn yr hen flwyddyn, ond fe’u tynnwyd wedyn er mwyn iddynt seinio’n glir a soniarus ddyfodiad Blwyddyn Newydd.

Fe â’r gerdd yn ei blaen i gymell y clychau sy’n seinio troad y rhod i ganu allan pob gweithred ffals a hen anghydfod blin, pob cystudd a sarhad lesteiria fywyd dyn ac yna i ganu i mewn y newydd a gwneud hynny gyda seiniau hyderus gan orseddu’r gwir, a dwyn i’n rhan ei hedd a’i obaith gwiwCenwch, chwi glychau gwyllt.

Ac yna daw’r gerdd i’w therfyn gyda’r anogaeth i’r clychau hynny ganu’n uwch nes diasbedain dros y lle ddyfodiad Crist i’n byd: yn oleuni sy’n drech na phob tywyllwch ac yn gwmni i’r daith ymlaen.

Ring out the darkness of the land,
Ring in the Christ that is to be.

Wrth inni fwrw trem tros ysgwydd 2020 fe gofiwn taw blwyddyn anodd ydoedd, blwyddyn a’n hatgoffodd pa mor fregus yw bywyd, wrth inni ddwyn i gof y teuluoedd a fylchwyd a’r bywydau a effeithiwyd gan ledaeniad rheibus haint y Coronafirws. Bu’n flwyddyn a barodd inni ystyried ein gwerthoedd a’n hymwneud ag eraill; i werthfawrogi ymdrech ac ymroddiad y rhai fu’n estyn gofal a lliniaru dioddefaint. Yn flwyddyn a’n dysgodd i arafu’n cam ar droell garlamus ein byw a gwerthfawrogi’r syml a’r cyffredin.

Er mai ond un eiliad sy’n gwahaniaethu’r hen flwyddyn a dyfodiad blwyddyn newydd, mi fydd yn rhaid, mae’n siŵr, inni gario mesur o feichiau a chyfrifoldebau’r hen dros drothwy’r newydd. Ond boed i’r eiliad honno ddwyn i’n rhan hefyd obaith a ffydd, gwroldeb a gwyleidd-dra, hyder ac iachâd.

Ymhlith mesurau gwarchod y cloi i lawr presennol mae’r gwaharddiad i deithio y tu hwnt i’n cynefin. Ond flwyddyn yn ôl, cyn bod sôn am yr haint, fe wnaeth Meryl a minnau dreulio dydd Calan yng nghwmni cyfeillion ym mhentref Llanymynech a dyma sylwi wrth inni ddychwelyd fod ffordd osgoi’r Drenewydd wedi ei hagor. Mae’n rhaid ein bod wedi methu’r arwydd ar y ffordd i fyny gan i ni gymryd yr hen ffordd trwy’r dref a’i thagfeydd arferol.

Ond gymaint mwy hwylus oedd y ffordd newydd a’i harwynebedd llyfn a’i harwyddion llachar ac o ganlyniad buan y daethom i ben ein taith am adref.

Fe fu’r ffordd a luniwyd i osgoi pentref Llandysul yn fodd i arbed deng munud dda ar y daith i’r swyddfa yng Nghaerfyrddin pan oeddwn yn Ysgrifennydd Cyffredinol, ac mae’r ffordd osgoi rhwng Minffordd a Thremadog a gwblhawyd yn 2011 wedi diddymu’r tagfeydd ers llawer blwyddyn a fyddai’n llesteirio’r daith ar draws y cob a thrwy hen dref Porthmadog.

Mi gofia amryw ohonoch, mae’n siŵr, am yr anghenraid i arafu ac oedi wrth y tollborth ac ildio chwe cheiniog yn yr hen arian cyn y medrem groesi’r cob i Borthmadog.

Un o’r cymeriadau a fyddai’n casglu’r dreth wrth y tollborth oedd gŵr o’r enw Johnnie Lloyd Morris ac ma ’na stori amdano ar brynhawn prysur yn anterth y tymor ymwelwyr. Roedd hen ffermwr cefnog wedi arafu’i gerbyd wrth giât y cob, ond yn gyndyn i ollwng y pisyn chwech o’i law.

O’i weld yn crintach-fargeinio ac yn rhwystro’r llif o geir a lorïau a oedd wedi crynhoi y tu cefn iddo dyma Johnnie Lloyd Morris yn plygu at ffenest y car ac yn dweud wrth y ffermwr cyndyn: ‘Gwrandewch, ddyn – mi ddowch chi at giât ryw ddiwrnod, ac yn fanno mi fydd yn rhaid i chi ollwng y cwbl lot o’ch llaw.’

Ryn ni newydd groesi trwy borth blwyddyn newydd ac mi fydd yn llesol i ninnau hefyd ollwng ambell beth o’n gafael cyn mentro i’w newydd hynt – agwedd ac ymateb, chwerwedd a dial, hunanoldeb a thrachwant.

Mi fydd dyfodiad blwyddyn yn dwyn ei her a’i gyfle inni, drysau newydd yn agor, cyfrifoldebau newydd i’w hysgwyddo a chyfle i addunedu ac i ymddiried yn Un sy’n adnabod y ffordd.

Elfed yn ei emyn cyfarwydd sydd yn ein cymell i ddilyn yn ôl troed ein Harglwydd:

Arglwydd Iesu, dysg im gerdded
drwy y byd yn ôl dy droed,
’chollodd neb y ffordd i’r nefoedd
wrth dy ganlyn di erioed;
mae yn olau ond cael gweld dy wyneb Di.

A dyna anogaeth ddigonol inni i gyd ar gychwyn 2021, ar inni fentro i ffordd y flwyddyn newydd wedi adnewyddu’n ffydd yn yr Arglwydd Iesu a’i allu i’n harwain ac i fod yn gydymaith inni i’r daith ymlaen.

Ni ŵyr yr un ohonom faint o’r flwyddyn newydd hon y cawn gerdded ei ffordd anghyfarwydd – gobeithio y cawn ni oll ei cherdded hi i’w heithaf – ond o ymddiried yn Iesu Grist mi fydd ein hofnau yn diflannu, a’n calonnau yn cynhesu ar y daith:

Cawn wres ei gydymdeimlad
a’n cymell gan ei gariad
a grym ei Atgyfodiad ar y daith.
O, diolch byth am Geidwad ar y daith.

Y mae Ioan yn ei Efengyl yn cyfeirio at yr Arglwydd Iesu fel ‘Y Ffordd’: ‘Myfi yw’r Ffordd a’r Gwirionedd a’r Bywyd; nid yw neb yn dod at y Tad ond trwof fi ac os ydych wedi fy adnabod i, byddwch yn adnabod y Tad hefyd.’

Pan fydd cymaint o bethau mewn bywyd yn ceisio’n herio a difa’n hyder a’n hanesmwytho, pan ddaw siom i fwrw’n hechel a gofid i’n hamgylchynu – os wnawn wrando’n ddigon astud fe glywn acenion yr addewid hwnnw a glywyd yng nghân yr angylion ac yn ymateb bugeiliaid a doethion o ganfod yr Un sy’n Immanuel, Duw gyda ni. Yr addewid sy’n treiddio’n gyson i ganol ein sefyllfaoedd a’n hamgylchiadau.

Pan fydd cynlluniau yn methu cyflawni’r disgwyl a’n trefniadau arferol heb gwrdd â’r gofyn, pan fydd sefydliadau a lwyddodd unwaith i greu cyffro a bywyd bellach yn merwino, pan fydd caerau a fu’n ymddangos yn ddi-syfl a chadarn bellach yn chwalu – os wnawn wrando’n ddigon astud, fe glywn y llais sy’n cyhoeddi: ‘Clywch, yr wyf fi gyda chwi.’

Anrheg ffarwél Iesu Grist i’w ddisgyblion cyn iddo ymadael â’r byd hwn ydoedd: ‘Ac yn awr yr wyf fi gyda chwi bob amser hyd ddiwedd amser … hyd ddiwedd y byd.’

Y mae’r dweud hwnnw’n sefyll, yn addewid y medrwn ymddiried ynddo yn awr ac i bob yfory newydd a ddaw i’n rhan.

Mae trywydd bywyd am ymlaen, ac wrth i’r hen flwyddyn ddiflannu o’n calendrau a blwyddyn newydd ymagor boed i ni wrando eto ar y llais hwnnw’n datgan a gwireddu’r addewid o gwmnïaeth, ymgeledd a chymorth Duw wrth i ni fentro i lwybrau newydd ac anghyfarwydd blwyddyn arall. ‘Amgylchynaist fi yn ôl ac ymlaen a gosodaist dy law arnaf …’ (Salm 139:5)

A boed i ni rannu Crist ag eraill fel ei dystion a’i ddisgyblion yn y byd – ‘yr un sydd â’r gallu i’n gwneud yn fwy na choncwerwyr am iddo ein caru ni.’ (Rhuf. 8:37)

Rho fwy o gariad at dy waith,
Rho fwy o sêl bob cam o’r daith;
Ein ffordd a dreiglwn arnat ti,
Y flwyddyn hon, o arwain ni. (Elfed)

Ga i ddymuno i bawb ohonoch Flwyddyn Newydd Dda wedi ei llenwi i’r ymylon gan obaith, nerth ac iechyd, llawenydd a dedwyddwch.

Cofion cynnes, Peter

DARLLENIAD: Deuteronomium 11:12; Galarnad 3:21–5; Nahum 1:7; Ioan 14:6.

GWEDDI: Arglwydd Dduw’r canrifoedd a’n blynyddoedd, Arglwydd pob bore newydd a dydd newydd, diolchwn i Ti am gael byw’r munudyn hwn, am gael bod yn rhan o broses amser sy’n digwydd nawr. Helpa ni i weld ein bywyd ar gynfas ehangach na’r cylch y trown ni ynddo’n arferol; helpa ni i ymestyn allan i gyffwrdd ag eraill, i fod yn ymwybodol o’u sefyllfaoedd a’u hangen, ac i’w cydnabod yn frodyr ac yn chwiorydd i ni.
Arglwydd, yn ein heiriolaeth cyflwynwn i’th ofal a’th sylw y rhai sy’n dioddef yn ein byd. Yng nghysgodion rhyfel a gwrthdaro, estyn dy heddwch; ynghanol anobaith, estyn dy obaith; ynghanol tristwch, dy gysur a’th lawenydd. Lle y mae dial ac atgasedd, estyn dy gariad; lle y cyfyd balchder, dysg i ni addfwynder; lle y mae gwacter ystyr a diffyg cred, rho i ni ffydd.
Rho i ni’r grym a’r gallu i wneud gwahaniaeth yn ein byd ac i fod yn ddisteiniaid dy greadigaeth Di. Estyn dy faddeuant inni am bob camwedd a bai o’n heiddo.
Datguddia i ni dy fwriadau a’th ewyllys mewn perthynas â’n bywyd ac agor di ddrysau cyfle yn ein hanes ac mewn hyder ffydd i fentro yn enw Crist.
Yn dy law di, Arglwydd y mae’n hamseroedd; cyflwynwn ein dyddiau i ti, gan ofyn am dy gymorth i wneud yr hyn yr wyt ti am inni ei gyflawni.
Cyflwynwn i ti bawb sydd mewn pryder a gofid a phoen, mewn hiraeth ac unigrwydd. Goleua ein llwybrau a chymorth ni i fyw yn fwy teilwng ohonot. Gwrando ein gweddïau yn enw Iesu Grist sy’n ddigyfnewid. Amen.

GWEDDI’R ARGLWYDD

Geiriau i’n Cynnal: ‘Dychwelyd’

Geiriau i’n Cynnal: ‘Dychwelyd’
MYFYRDOD DIWEDD BLWYDDYN 2020
[Diolch i’r Parchg Peter Thomas am y Myfyrdod isod]

Anwyliaid yr Anwel,

Rhyw Sul od yw’r Sul yma, Sul sy’n syrthio rhwng dwy stôl, rhwng cyfaredd Gŵyl y Nadolig a chyffro Blwyddyn Newydd. Sul â’i ddisgwyliadau’n gyfyng rhywsut – fel cracer wedi ei dynnu a’i gynnwys wedi ei ddatgelu. Sul yr anticleimacs yn nhyb eraill gan ei fod yn arwyddo fod y Nadolig wedi ei ddathlu am flwyddyn arall. Ond er mai Nadolig gwahanol ydoedd i lawer eleni o ganlyniad i’r cloi i lawr, fe lwyddodd ei neges oesol am ddyfodiad Mab Duw i’n byd – yn Geidwad a Gwaredwr – i gyfeirio’n dathlu o’r newydd.

Mi fydd diwedd blwyddyn yn gyfle i fwrw trem tros ei digwydd a chloriannu’r profiadau ac yn ddi-os mi fydd 2020 yn flwyddyn gofiadwy ar lawer ystyr. Blwyddyn Coronafirws a’i ledaeniad rheibus a ddygodd bryder a gofid, colledion a thristwch i gynifer. Yn flwyddyn o gyfyngu ar weithgaredd ac o ymgadw rhag ymgynnull mewn niferoedd, o ymbellhau ac o warchod. Blwyddyn pan gofiwn am ymroddiad y gwasanaethau gofal mewn ysbyty a Chartref; am gyfarwyddiadau gwleidyddol ac arweinyddol; am egnïon gwyddonol a meddygol i ddarganfod brechlyn ac am ymdrechion gwirfoddol a chonsyrniol o fewn ein cymunedau.

Y mae englyn grymus John Phillips rywsut yn crynhoi’r atgof:

Cael awr i agor cloriau – hen gyfrol
I gyfrif y breintiau,
A chanfod rhai penodau
Yn y cof sy’n gwrthod cau.

Gall y cipolwg o’r Dwyfol a ddatguddiwyd inni dros ŵyl y Nadolig ddiflannu’n gynnar ac fe gawn ein hunain yn wynebu blwyddyn newydd gyda’r un beichiau, yr un ofnau a’r un amheuon ag oedd gennym gynt.

Y mae D.H. Lawrence yn ei nofel The Rainbow yn rhannu’r profiad o dreulio’r Nadolig: ‘Yr oedd y bore yn llawn cyfaredd a bwrlwm, ond erbyn y prynhawn a’r hwyr peidiodd y rhamant ac aeth dydd Nadolig yn debycach i unrhyw ŵyl y banc arall – yn ddiflas a digyffro.’

Ond os llwyddodd y Nadolig i gyffwrdd â’n bywyd o’r newydd a rhannu ei neges oesol, mi fyddwn yn troi o’r ŵyl eleni ‘gan ogoneddu a moliannu Duw …’ a chamu ymlaen gydag agwedd gadarnhaol a llawnder Ysbryd Duw’n llifo’n llawenydd i’n bywyd.

Fe ddown ar draws fwy nag un enghraifft yn y Beibl o bobl yn dychwelyd. Cofiwn i’r genedl Iddewig fentro’n hyderus i wlad yr Aifft er mwyn profi o’i digonedd a’i llawnder, ond yn dychwelyd gyda chreithiau’r gaethglud yn amlwg ar eu bywydau. Fe aeth y mab ieuengaf yn nameg yr Arglwydd Iesu i’r wlad bell yn llawn afiaith a phenderfyniad a’i bocedi yn llawn arian, dim ond i ddychwelyd yn waglaw a newynog a’i gydwybod wedi ei dolcio.

Yng nghyd-destun yr Ŵyl y buom yn ei dathlu gwta ddeuddydd yn ôl fe ddarllenwn am fugeiliaid a doethion yn dychwelyd wedi canfod rhyfeddod y digwydd ym Methlehem, ac y mae’r Sul yma rywsut yn gyfle inni efelychu eu hesiampl a’u hymateb.

Fe gofiwn i’r bugeiliaid droi am adref i wynebu cyfrifoldeb a dyletswyddau eu gwaith bob dydd – y gwarchod a’r gofalu am ddefaid bryniau Jwdea. Ond rywsut roedd y dychwelyd hwnnw’n wahanol i bob dychwelyd a brofwyd cynt – yn wahanol i’r daith yn ôl o’r mart, neu o fod yn ymweld â theulu a chyfeillion, ac yn wahanol hyd yn oed i’w pererindod flynyddol i’r deml yn Jerwsalem a chyfaredd y digwydd hwnnw.

Ro’dd y dychwelyd o Fethlem yn brofiad cwbl unigryw ac, er mai mynd nôl i ganol arferion eu byw bob dydd a’u gwaith a wnaethant, ro’dd yna bersbectif gwahanol i’w dychweliad a dimensiwn dyfnach i’w holl fodolaeth rywsut. Y maent yn dychwelyd ‘gan ogoneddu a moliannu Duw am yr holl bethau a welsant ac a glywsant’.

Y mae eu dychweliad yn acennu’r neges a glywyd gan angylion uwchlaw meysydd Jwdea: ‘Gogoniant yn y goruchaf i Dduw ac ar y ddaear tangnefedd i rai o ewyllys da.’

Y mae’r gair ‘gogoniant’ yn air hynod ddiddorol –yn un o’r geiriau hynny sy’n llwyddo i greu darlun, ac y mae yna banorama o ddarlun fan hyn.

Fe’i defnyddiwyd i ddisgrifio presenoldeb Duw yn ystod y cyfnod pan fu’r genedl Iddewig yn teithio drwy’r anialwch wedi iddynt adael yr Aifft a chroesi’r Môr Coch. Presenoldeb a amlygwyd mewn colofn o dân yn y nos a cholofn o fwg yn y dydd. Y gair a ddefnyddiwyd gan yr Israeliaid i ddisgrifio’r presenoldeb hwnnw oedd y gair shekhinah, sef y weithred o ‘godi pabell’.

A dyna oedd neges yr angylion i fugeiliaid ar feysydd Jwdea – yr oedd y darlun yn ffitio i’r dim gan mai pobl ar grwydr oedd y bugeiliaid, yn chwilio’n gyson am laswellt a lloches i’w preiddiau ac yn byw mewn pebyll – a dyma dderbyn y neges ryfeddol yma un nos gan gôr o angylion, fod y Duw mawr, a oedd ar adegau yn ymddangos yn bell, bell i ffwrdd, bellach wedi dod yn agos – mor agos yn wir nes ei fod wedi codi ei babell yn eu canol.

A dyna yw gair yr angylion – shekhinah – ‘gogoniant’, sef bod Duw wedi dod i godi ei babell yn ein plith a dod i’n canol ni a rhannu yn ein sefyllfaoedd a’n hamgylchiadau ni, a dod ei hunan, dod mewn baban bach a’i eni mewn stabl llwm. A dyna yw byrdwn cân y bugeiliaid wrth ddychwelyd.

Darllenwn yng nghofnod Mathew wedyn i’r doethion ddychwelyd ‘ar hyd ffordd arall’. Roedd yn rhyfeddol eu bod wedi cyrraedd pen draw’r daith o gwbl, o gofio’r pellter a deithiwyd ganddynt ac o gofio taw prin fu’r cyfarwyddiadau ac mai un seren ddisglair ymhlith miliynau o rai eraill oedd yr unig gyfrwng i’w harwain. Ond yn wyrthiol fe gyrhaeddwyd pen draw’r daith ar waethaf rhyw flerwch y tu fas i balas Herod – ‘ac arhosodd y seren uwchlaw’r man lle ganed y baban’.

Mae’n siŵr i’r tri, o gofio mai gwŷr doeth oeddynt, fod wedi nodi wrth dramwyo’r ffordd i Fethlem y cyfarwyddiadau, yr heolydd a’r tirlun er mwyn eu cynorthwyo i ddychwelyd yr un ffordd ag y daethant.

Ond ‘ar hyd ffordd arall’ y dychwelwyd – ffordd newydd, ddieithr, ffordd na fuont yn ei cherdded cynt – a’r awgrym cynnil yw nad oes neb ohonom yn dychwelyd i’n ffordd yn union yr un fath wedi gweld y Baban.

Cyfrinach Gŵyl y Nadolig yw’r syndod a’r rhyfeddod sy’n peri i ninnau hefyd droi o’n llwybrau cyfarwydd, arferol, y rhai y buom yn eu cerdded gyhyd, a chanfod ffordd newydd a gwahanol.

Wrth gwrs, gallwn droi o’r ŵyl eleni eto heb iddi fod wedi gwneud iot o wahaniaeth i ni a heb lwyddo i’n cyffwrdd mewn unrhyw fodd. Ond, os llwyddodd y Nadolig yn ei neges, mi fyddwn yn dychwelyd ar hyd llwybrau newydd a daw’r Crist a aned gynt ym Methlem yn gydymaith inni i’n gwarchod a’n caru a chyfeirio’n bywydau i bob yfory newydd a ddaw i’n rhan.

Boed inni brofi o’i gwmni wrth inni groesi rhiniog blwyddyn newydd.
Bendith Duw a fyddo i’ch rhan a’m cofion cynhesaf, Peter

DARLLENIADAU: Luc 2:15–20; Mathew 2:7–12

GWEDDI:
Hyd nes cawn eto gwrdd, O Dad bydd inni’n rhan
Ynghanol dyddiau dwys, mewn oriau gwan,
Rho inni nerth a gwrando’n cri
Ac estyn dy amddiffyn trosom ni.

A thangnefedd Duw, yr hwn sydd uwchlaw pob deall a gadwo ein calonnau a’n meddyliau yng Nghrist Iesu ein Harglwydd.  Amen.      

GWEDDI’R ARGLWYDD

Geiriau i’n Cynnal: ‘Canfod a Chredu’

GEIRIAU I’N CYNNAL: ‘Canfod a Chredu’

[Diolch i’r Parchg Peter Thomas am y Myfyrdod isod]

Anwyliaid yr Anwel,

Unwaith eto cawn ein hunain yn wynebu cyfnod o gyfyngiadau a chloi i lawr yn sgil lledaeniad haint y Coronafirws. Y gobaith oedd llacio’r mesurau dros gyfnod y Nadolig er mwyn i deuluoedd ymgynnull i ddathlu’r ŵyl, ond wrth i’r sefyllfa waethygu ac ystadegau’r rhai yr effeithiwyd arnynt gynyddu, bu’n rhaid adolygu’r trefniant hwnnw. Bu’r penderfyniad yn un anodd gan ddwyn ei siom i gynifer a chwalu eu gobeithion a’u disgwyliadau.

O fewn pum diwrnod mi fydd hi’n Nadolig, ac er y bydd hi, ar lawer ystyr, yn ŵyl wahanol eleni, mi fydd ei chenadwri yr un mor rymus ag y bu erioed.

Ar y 17eg o fis Rhagfyr 1903 yn nhalaith Gogledd Carolina, wedi sawl cynnig aflwyddiannus, fe lwyddodd Orville a Wilbur Wright i hedfan awyren a hynny am y waith gyntaf mewn hanes. Wedi iddynt gyflawni’r gamp danfonwyd telegram at eu tad yn nodi: ‘Wedi hedfan 120 o droedfeddi – byddwn adref ar gyfer y Nadolig.’ Pan ddarllenodd Katherine eu chwaer y neges rhedodd ar ei hunion i swyddfa’r papur newydd lleol a’r telegram yn ei llaw a’i ddangos i’r golygydd. O’i ddarllen dywedodd: ‘O, dyna braf, mi fydd y bechgyn adref ar gyfer y Nadolig,’ gan anwybyddu’r neges ryfeddol am orchest y ddau yn hedfan yr awyren.

I lawer, mae’n siŵr, prif gonsýrn y Nadolig yma fydd lledaeniad haint y Coronafirws a’r gobaith y bydd y canllawiau a gyflwynwyd yn llwyddo i’w lesteirio. Ond neges ryfeddol a newyddion da’r Nadolig yw: ‘Ganwyd i chwi heddiw, yn nhref Dafydd, Waredwr yr hwn yw’r Meseia, yr Arglwydd.’

Ar drothwy’r Nadolig, fe eir ati i ailadrodd yr hen, hen stori. Fe drown i’r adrannau cyfarwydd yn Efengyl Mathew a Luc sy’n sôn am ddyfodiad Doethion a Bugeiliaid yn eu cwest i ganfod yr un a aned ym Methlem, ymhell, bell yn ôl.

Efallai fod tuedd inni feddwl am y digwydd yng nghyd-destun y cymeriadau a oedd yn rhan o’r ddrama wreiddiol mewn lleoliad nodedig, ar gyfnod penodol mewn hanes ac nad oes a wnelo hynny bellach â’n bywydau ni ugain canrif a mwy yn ddiweddarach.

Mae’n siŵr fod nifer ohonom yn cofio inni unwaith pan oeddem yn bethe bach gamu i lwyfan drama’r Geni mewn ysgol neu Ysgol Sul a phortreadu’r cymeriadau hynny a gysylltir â’r digwydd. Yn un o’r bugeiliaid, efallai, gan nad oedd cyfyngiad ar eu niferoedd hwy. Tri gŵr doeth mewn gwisgoedd mwy ysblennydd oedd y Doethion, a choron am eu pennau a blychau addurnedig i gynrychioli’r anrhegion drud o aur a thus a myrr. I ferched bach, roedd y gyfaredd o gael gwisgo adenydd a chylch golau yn rôl angylion, ac wrth gwrs rhaid oedd i rywun chwarae rhan y brenin cas, bygythiol Herod, rôl y cefais fy hun ynddi fwy nag unwaith! Ond os oedd gennych lais canu gwell na’r gweddill efallai i chi gael cynnig chwarae rhan rhai o brif gymeriadau’r ddrama oherwydd gan amlaf roedd disgwyl i Mair a Joseff ganu carol neu ddwy fel rhan o’r digwydd a dod yn sêr y perfformiad.

Mi gofiwch taw ymateb y bugeiliaid i neges yr angylion oedd: ‘Gadewch inni fynd i Fethlehem a gweld y peth yr hysbysodd yr Arglwydd ni amdano.’

Nid oedd y ddigon iddynt eu bod wedi clywed y newyddion da o lawenydd mawr, yr oeddynt am fod yn dystion o’r digwyddiad – yr oeddynt am droi’r cyhoeddiad yn brofiad a stori’r Nadolig – eu stori hwy.

Dyhead y Nadolig yw acennu bwriad y bugeiliaid, sef ein bod ni yn canfod trosom ni ein hunain y Ceidwad yn y gwair a bod modd i ni, o’i ganfod, gyhoeddi i’r byd wyrth y beudy. Symud o ddigwydd y Nadolig i brofiad y Nadolig.

A dyna yw’r gamp. Mor aml yn sedd y gwrando a’r gwylio y byddwn ni – yn rhyw edrych i mewn ar y digwydd yn hytrach na chamu i’w ganol.

Onid ydym wedi canu’r garol lawer gwaith: ‘I orwedd mewn preseb rhoed crëwr y byd’ ac wedi ymuno yn anogaeth y pennill olaf: ‘Tyrd Iesu i’m hymyl ac aros o hyd i’m caru a’m gwylied tra bwyf yn y byd …’ Hynny yw, fod yr un a roed mewn preseb yn un sydd yma i’n caru a’n gwylied nawr – yn Un fedr gamu i ganol ein sefyllfaoedd a’n hamgylchiadau cyfyng y Nadolig hwn gan ddwyn ei gyfaredd a’i gyffro a gobaith i’n rhan.

Rhai blynyddoedd yn ôl ar fore gaeafol, oer, dechreuodd gŵr ifanc chwarae ei feiolin ar ochr palmant yn un o orsafoedd Metro dinas Washington DC. Tra bu yno’n chwarae rhuthrodd cannoedd o bobl heibio iddo i ddal y trenau bore ar eu ffordd i’w gwaith. Ond bu clywed y gerddoriaeth yn fodd i eraill arafu eu cam ryw ychydig, cyn codi cyflymdra eu cerddediad drachefn i gyfeiriad y platfform llwythog.

Taflodd rhai arian i’r cap brethyn oedd ar lawr wrth iddynt gamu heibio iddo’n frysiog. Oedodd un wraig ifanc am foment i wrando, ond yna, o ganfod yr amser, brasgamodd yn ei blaen, yn amlwg roedd yn hwyr!

Gollyngodd crwt bach ei afael yn llaw ei fam a stopio i syllu ar y gŵr oedd yn chwarae’r feiolin, ond teimlodd law ei fam yn cydio ynddo: ‘Tyrd yn dy flaen – fedrwn ni ddim sefyllian.’

Yn y tri chwarter awr y bu’r feiolinydd wrthi’n chwarae, chwe pherson yn unig a stopiodd i wrando arno. Gosododd rhyw ugain o bobl arian yn ei gap – cyfanswm o $32 i gyd – a phan orffennodd y gŵr chwarae, ni dderbyniodd unrhyw gymeradwyaeth na sylw am ei berfformiad.

Ni sylweddolodd neb ychwaith mai Joshua Bell, un o gerddorion mwyaf blaenllaw’r byd, oedd y feiolinydd. Yn ystod yr amser y bu yno chwaraeodd chwe darn o gerddoriaeth o waith y cerddor J.S. Bach ar feiolin a oedd yn costio 3.5 miliwn o ddoleri. Dau ddiwrnod ynghynt roedd wedi perfformio i lond neuadd gyngerdd yn Boston a’r tocynnau’n costio can doler yr un.

Mae’n stori wir – Joshua Bell oedd y feiolinydd fu’n chwarae yng ngorsaf Metro Washington DC fel rhan o arbrawf a drefnwyd gan y Washington Post i astudio canfyddiad a blaenoriaethau pobl ar adeg y Nadolig.

Mi fydd ein ffydd weithiau yn colli ei sbarc a’i egni, ei gyffro a’i afiaith, a’n hymlyniad yn ddim ond cadw arferiad a threfn, ac eto heb y dimensiwn ysbrydol hwnnw – heb yr Un hwnnw a ddaeth ddwy fil o flynyddoedd yn ôl ac sy’n dal i dreiddio i ganol ein sefyllfaoedd yn barhaus – y mae bywyd yn amddifad o bwrpas a thrywydd a nod. Oherwydd yr Un hwnnw a wisgodd gnawd ac a anwyd gynt ym Methlehem yw ffynhonnell y cyffro a gobaith y byd.

A dyna yw Neges y Nadolig yn ei hanfod. Dyna yw’r datguddiad – fod DUW WEDI DOD ac yn DAL I DDOD i’n hymyl, ac fe ddaw eto y Nadolig gwahanol hwn gan ein cyfareddu a’n cyffroi. ‘Tyrd Iesu i’n hymyl ac aros o hyd, i’m caru a’m gwylied trwy fwyf yn y byd …’ ‘Gadewch i ni fynd ar ein hunion a gweld yr hyn sydd wedi digwydd, y peth yr hysbysodd yr Arglwydd i ni amdano.’

Fy nghofion cynhesaf atoch ar drothwy Gŵyl y Geni, Nadolig Dedwydd, Bendithiol, Diogel i chwi i gyd,  Peter.

DARLLENIADAU: Mathew 1:18–23; 2:1–12; Luc 2: 1–20

GWEDDI: Arglwydd Iesu yn ein heiriolaeth deisyfwn arnat gofio’r anghenus a’r unig y Nadolig hwn. Y rhai sydd mewn afiechyd a gwendid, y rhai sy’n bryderus ac ofnus, y tlawd, y newynog a’r digartref. Gad iddynt brofi o wres dy gwmni a’th ymgeledd, dy gymorth a’th nerth.
Arglwydd Iesu. pâr i ni brofi o’r Bywyd hwnnw yr wyt ti yn ei gynnig – bywyd sy’n creu cyffro a chyfaredd, bywyd yn ei helaethrwydd, bywyd tragwyddol. Bendithia ni a’n hanwyliaid y Nadolig hwn a gad i’r munudau hyn gyfeirio’n taith o’r newydd i Fethlem er mwyn inni trwy lygaid ffydd ganfod yno yn ei grud Arglwydd arglwyddi yr holl fyd. Derbyn ni a chofleidia ni yn dy gariad. Amen.

GWEDDI’R ARGLWYDD