Cymorth Cristnogol / Christian Aid 2021

Ni fydd casgliad o ddrws i ddrws yn ystod Wythnos Cymorth Cristnogol eleni eto, oherwydd y pandemig.

Ond os ydych am roi i Gymorth Cristnogol eleni drwy gasgliad Penrhyn-coch gallwch wneud ar y we drwy’r cyswllt isod.

Os nad ydych yn gallu rhoi drwy’r we yna gallwch anfon siec yn daladwy i ‘Eglwys Horeb’ at William Howells, Rhyd-y-gof, Penrhyn-coch SY23 3EQ neu yn daladwy i ‘Eglwys St Ioan’, d/o Y Ficerdy, Garth, Penrhyn-coch SY23 3EP.

Bydd yr eglwys / capel yn eu tro yn anfon yr arian ymlaen at Gymorth Cristnogol.

There will be no door-to-door collection in Penrhyn-coch for Christian Aid Week 2021, owing to the continuing pandemic.

Please think about giving a donation and forwarding this e-mail to your friends.  Gifts can be made online by clicking on the link below. 

If you cannot give online you can send a cheque made out to “Eglwys Horeb” to William Howells, Rhyd-y-gof, Penrhyn-coch SY23 3EQ or a cheque made out to “St John’s Church”, c/o Y Ficerdy, Garth, Penrhyn-coch SY23 3EP.

The church / chapel will forward all donations received to Christian Aid.  

Ceris Gruffudd / Trefnydd lleol/ Local organiser; Eleri James / Trysorydd / Treasurer

Gallwch gyfrannu fan hyn / You can contribute here:

Pwyllgor Penrhyn-coch OR457133 is fundraising for Christian Aid (justgiving.com)

Geiriau i’n Cynnal: Estyn Cymorth

Myfyrdod Sul cyntaf Mai 2021

[Diolch i’r Parchg Peter Thomas am y Myfyrdod isod]

Anwyliaid yr Anwel,

Dewch, chwi wŷr blin y ddinas, – i weled
Mis Mai yn ei urddas,
Gwelwch ei glir glychau glas
Yn filoedd hyd y foelas.

Odi, mae’n fis Mai unwaith eto – mis y gwres, mis blagur a thyfiant – ac fe brofwyd yr elfennau hynny’n barod mewn gardd a dôl yn sgil ambell ddiwrnod heulog a chynnes.

Ond nid mis y clychau glas yn unig yw mis Mai, ond mis sy’n cynnwys y trefniant blynyddol sydd yn ein hatgoffa o’n cyfrifoldeb at gyd-ddyn ac yn gyfle i ddwyn sylw at waith Cymorth Cristnogol. Nod y mudiad yw ymdrechu i ddileu tlodi ac anghyfiawnder a dwyn cymorth ac ymgeledd i gynifer sydd mewn angen yn ein byd.

Arwyddair pwerus y mudiad ers rhai blynyddoedd bellach ydyw: ‘Credwn mewn byw cyn marw’, ac mae emyn grymus y Parchg Tudor Davies yn cadarnhau’r dyhead hwnnw:

Cofia’r newynog, nefol Dad,
Filiynau’n llesg a thrist eu stad
Sy’n llusgo byw yng nghysgod bedd
Ac angau’n rhythu yn eu gwedd.

Rwyf wrthi’n paratoi’r myfyrdod hwn ymhell o adref yr wythnos hon. Bu’n rhaid i Meryl a minnau deithio i Bridlington fore Iau ar gyfer angladd John, brawd Meryl, a fu farw’n ddisyfyd rai dyddiau yn ôl. Bu’r golled yn un a ddaeth â’i fesur o dristwch i’n rhan fel teulu, gan ein hatgoffa pa mor fregus a brau yw bywyd.

Wrth droi’r switch ar deledu y dyddiau hyn prin y gallwn beidio â sylweddoli cymaint o dristwch sydd yn y byd. Mae’r sefyllfa enbydus yn India yn sgil lledaeniad rheibus haint y Coronafeirws wedi’n syfrdanu a maint y colledion yn ddifrifol.

Oherwydd effeithiau’r pandemig bydd Cymorth Cristnogol eleni yn ddigwyddiad rhithiol gyda gweithgareddau dros y we a chyfle i gyfrannu at y gwaith trwy gynnal digwyddiadau codi arian yn lleol. Bwriad yr ymgyrch eleni yw canolbwyntio ar y sychder sy’n wynebu nifer o wledydd ar draws y byd ac am yr angen i ddiogelu cyflenwad o ddŵr glân i’w yfed ac i ddyfrhau’r cnwd.

Mi fydda i’n sylwi yn y boreau fod llawer o blant Ysgol Plascrug a’r Ysgol Gymraeg yn croesi drwy fynwent y dref er mwyn cyrraedd yr ysgol mewn pryd. Ma’na stori am athrawes yn holi merch fach yn ei dosbarth pa ffordd yr oedd hi’n mynd adref o’r ysgol, a’i bod hithau wedi ateb, ‘Trwy’r fynwent, Miss.’ ‘Oes dim ofn arnoch?’ holodd yr athrawes. ‘Dim o gwbwl,’ atebodd y ferch fach, ‘oherwydd chi’n gweld mae fy nghartref yr ochr arall a chroeso yn fy nisgwyl.’

Nid oes dim i’w ofni mewn mynwent, ond i gynifer o bobl yn ein byd y mae byw yng nghysgod bedd yn brofiad real wyneb yn wyneb ag ansicrwydd bywyd, ei dlodi a’i angen gwirioneddol, a hwythau heb wybod yn iawn o ble y daw’r pryd bwyd nesaf.

Cymwynas Cymorth Cristnogol yw ein gwneud ni’n ymwybodol o angen cyd-ddyn, ac apelio am ein cefnogaeth yn flynyddol i hybu’r gwaith.

Mae Mathew yn yr wythfed bennod o’i Efengyl yn sôn am Iesu Grist yn cerdded trwy fynwent un tro. Roedd ef a’i ddisgyblion wedi croesi môr Galilea ac wedi dod i le o’r enw Gadara ac yno y mae’n cyfarfod â dyn yn rhodio ymysg y beddau, dyn gwallgo’ wedi ei feddiannu gan gythreuliaid. Gofynnodd Iesu iddo beth oedd ei enw, ac atebodd yntau, ‘Lleng’ – am fod ’na gymaint wedi ei feddiannu.

Fe gofiwch yr hanes, mae’n siŵr. Cyflawnodd Iesu wyrth yn y fynwent; danfonodd yr ysbrydion aflan allan o’r dyn ac i mewn i genfaint o foch oedd yn pori wrth law, a rhedodd y rheini dros y dibyn ac i’r môr.

Wedi i’r wyrth ddigwydd roedd y gŵr a oedd yn rhodio ymysg y beddau yn awyddus i ddilyn Iesu, ond dywedodd Iesu wrtho am iddo aros ymysg ei bobl a sôn wrthynt am fawrion weithredoedd Duw.

Gwyrth ymysg y beddau a’r un a iachawyd yn dod yn dyst i Iesu Grist. A thystion ydym ninnau hefyd i’r un Arglwydd sy’n medru newid cyfeiriad bywyd a chyflawni gwyrthiau yn ein hanes ni a pheri inni brofi o’i nerth a’i gysur yng nghanol colledion a thristwch.

Y mae’r egwyddor a danlinellir yn llawer o ddamhegion Iesu Grist yn taro dyfnder yng ngwaith mudiad Cymorth Cristnogol wrth inni ymestyn allan i’r byd a chwrdd ag angen cyd-ddyn pwy bynnag y bo. Mi fydd ein cyfran ni eleni, beth bynnag ei faint neu ei werth, yn cael ei ychwanegu at yr holl gasgliadau eraill a gyfrennir fel rhan o’r ymgyrch i gynorthwyo pobl mewn gwahanol fannau yn ein byd.

Boed i Dduw fendithio’n rhoddion.

Fy nghofion cynhesaf atoch i gyd, Peter.

DARLLENIADAU: Mathew 8:28–34; 25:31–46

GWEDDI: Arglwydd, mewn byd o annhegwch ac anghyfiawnder a miloedd yn dioddef o ganlyniad i hynny; trwy erledigaeth a gormes, newyn a thlodi – gwrando’n heiriolaeth.

Cofia am ein byd, a llwydda bob ymdrech i unioni’r balans rhwng y rhai sydd a’r rhai sydd heb. Diolch i Ti am Fudiad Cymorth Cristnogol a’i nod i ddiwallu’r angen sydd yn y byd, a hynny nid yn unig drwy rannu nawdd a maeth ond trwy hyfforddi a chynorthwyo pobl i dyfu eu cynnyrch eu hunain.

Diolch i Ti am y gwahanol asiantau sy’n hybu’r cydweithio hwnnw ac yn estyn cyfle a chymorth. Cynorthwya ni hefyd i weld ein hunain, Arglwydd, yn rhan o’r bartneriaeth hon:

Ehanga ’mryd a gwared fi
Rhag culni o bob rhyw;
Rho imi weld pob mab i Ti
Yn frawd i mi o Dduw.

Rho inni’r awydd i gynorthwyo’n cyd-ddyn anghenus yn ei ddyhead am fara beunyddiol, am loches a dillad ac am yr hawl i fyw ei fywyd yn ddidramgwydd. Boed i’n cefnogaeth ni fod yn deilwng ohonom fel disgyblion i Ti. Diolchwn iti am ein cymell i gynnig mwy na bara beunyddiol yn unig; helpa ni i ymestyn o’n rhoddion mewn cariad ac yn enw’r Crist a ddywedodd ‘nad ar fara yn unig y bydd byw dyn, ond ar bob gair a ddaw o enau Duw’. Cynorthwya ni, O Dad, i gynnig, drwy ein hymroddiad a’n hymateb, fywyd yn ei holl gyflawnder.

Bendithia’r gwaith a llwydda bob ymdrech a boed inni weld ein rhoi a’n gwneud yn fodd i’th ogoneddu Di ac i ddwyn mawrhad i’th enw.

Gad imi weld dy wyneb-pryd
Yng ngwedd y llesg a’r gwael;
A gwrando’r cwyn nas clyw y byd,
Er mwyn dy gariad hael.    (Nantlais)

Amen

GWEDDI’R ARGLWYDD

Geiriau i’n Cynnal: Ansicrwydd bywyd

Myfyrdod ar gyfer dydd Sul 25 Ebrill 2021

[Diolch i’r Parchg Judith Morris am y myfyrdod isod]

Gweddi agoriadol: Dad Nefol, wrth inni droi atat yn awr, cydnabyddwn mai Tydi yw crëwr ac awdur bywyd. Plygwn ger dy fron yn wylaidd ac yn ostyngedig gan ddiolch iti am dy ofal trosom ac am dy gariad tuag atom. Pâr inni brofi o’th bresenoldeb dwyfol. Gofynnwn hyn yn enw ein Harglwydd Iesu. Amen.

Darlleniad: Salm 46

Myfyrdod: Roedd newyddion yr wythnos ddiwethaf yn llawn o benawdau oedd yn ein hatgoffa pa mor ansicr a thrist yw bywyd.

Dechrau’r wythnos dyfarnwyd y cyn-heddwas Derek Chauvin yn euog o lofruddiaeth George Floyd. Syfrdanwyd y byd gan y lluniau o’r llofruddiaeth yn Minneapolis y llynedd a’r protestio byd-eang a ddigwyddodd yn enw ‘Mae Bywydau Duon o Bwys’. Cawsom ein hatgoffa bod hiliaeth yn parhau i fod yn bla yn ein byd a phobl o liw a hil gwahanol yn profi’r ansicrwydd o fyw gyda’r fath ragfarn.   

Yn India, gwaethygodd sefyllfa Covid-19 yn ddirfawr. Bu’r cynnydd yn nifer yr achosion yn frawychus; methodd yr ysbytai ag ymdopi â nifer y cleifion ac arweiniodd prinder ocsigen at filoedd o bobl yn marw.  

Dydd Gwener dilewyd euogfarnau pedwar cyn is-bostfeistr o Gymru yn y Llysoedd Cyfiawnder Brenhinol. Yn gyfan gwbl, roedd dros 700 o is-bostfeistri yn y Deyrnas Unedig wedi cael eu herlyn a’u cyhuddo ar gam o fod wedi twyllo a chadw cyfrifon ffug dros gyfnod o 14 mlynedd. Disgrifiwyd y bennod hon fel un o’r sgandalau mwyaf o ran camweinyddu cyfiawnder yn ein hanes diweddar. Bu’r effeithiau ar fywydau’r is-bostfeistri yn ddychrynllyd gan iddynt brofi straen, afiechyd, tor-priodas a hyd yn oed farwolaethau cyn-amserol.   

Ac yna, ddiwedd yr wythnos, daeth y newyddion trist am y llong danfor a oedd wedi mynd ar goll ym moroedd Indonesia i’r gogledd o wlad Bali gyda chriw o 53 o bobl ar ei bwrdd. Er gwaethaf ymdrechion rhyngwladol, mae’n ymddangos nad oes fawr o obaith bellach o ddod o hyd i’r criw yn fyw.  

Yn ddi-os mae bywyd yn llawn ansicrwydd, siom a thristwch ac nid oes yr un ohonom yn cael ei eithrio o brofiadau fel hyn.    

Ond pan fyddwn yn teimlo fod bywyd yn ein llorio ac yn ein bygwth, diolchwn am yr Un a ddaw atom i ganol ein profiadau i roi i ni o ddiddanwch a chynhesrwydd ei bresenoldeb. Nid yw hyn o anghenraid yn golygu y bydd y sefyllfa yn newid ac anawsterau bywyd yn diflannu, ond yn ei gwmni Ef cawn brofi cadernid a nerth sydd yn ein galluogi i wynebu a goresgyn y sefyllfaoedd mwyaf heriol ac anodd. Dyma’r Duw Atgyfodedig sydd yn ein gosod ar dir cwbl gadarn a sicr na ellir ei chwalu er gwaethaf pob un her. Am hynny, fe ddiolchwn.

Arglwydd Iesu, arwain f’enaid
at y graig sydd uwch na mi,
craig safadwy mewn tymhestloedd,
craig a ddeil yng ngrym y lli;
llechu wnaf yng nghraig yr oesoedd,
deued dilyw, deued tân,
a phan chwalo’r greadigaeth
craig yr oesoedd fydd fy nghân.  (MORSWYN, 1850–93)

Gweddi: O Dduw ein Tad, pan gawn ein llorio gan siomedigaethau bywyd tyrd atom o’r newydd yn dy gadernid a’th nerth.

Wrth inni edrych yn ôl dros yr wythnos a aeth heibio cyflwynwn ger dy fron bawb sydd wedi dioddef o hiliaeth. Gweddïwn dros y sawl sydd yn ymddwyn yn hiliol gan ofyn iti ddangos i ni sut i fyw mewn ysbryd o gariad gyda phob un brawd a chwaer beth bynnag fo eu hil a lliw eu croen.

Gweddïwn dros yr India sydd yng nghanol argyfwng Covid-19 a phob gwlad arall sydd yn ei chael hi’n anodd i reoli lledaeniad y firws. Cofiwn yn arbennig am feddygon a staff yr ysbytai sydd o dan bwysau affwysol wrth iddynt geisio ymateb i holl anghenion y cleifion.

Cofiwn am yr is-bostfeistri a ddioddefodd am flynyddoedd lawer o ganlyniad i’r camweinyddu. Cynorthwya hwy yn awr i ailafael yn eu bywydau.  

Gweddïwn dros deuluoedd criw y llong danfor yn Indonesia. Boed iddynt brofi o dangnefedd dy bresenoldeb yn eu cynnal yn eu galar a’u hiraeth.

A phâr i ninnau hefyd wybod, Arglwydd, yng nghanol pob profiad anodd a ddaw i’n rhan, dy fod ti yn gydymaith cadarn a di-syfl bob amser.

Gras ein Harglwydd Iesu Grist a chariad Duw a chymdeithas yr Ysbryd Glân a fyddo gyda ni oll. Amen.   

Geiriau i’n Cynnal: Tymor y Pasg

MYFYRDOD AR GYFER DYDD SUL, 18 EBRILL 2021

[Diolch i’r Parchg Judith Morris am y myfyrdod isod]

Annwyl gyfeillion,

Gweddi agoriadol: O Dduw ein Tad, a Thad ein Harglwydd Iesu Grist, trown atat o’r newydd gan gydnabod mai Tydi yw awdur bywyd. Diolchwn i Ti am dymor y Pasg ac am neges orfoleddus y bedd gwag. Pâr inni dy weld o’r newydd yn dy wedd atgyfodedig a phrofi o rym a nerth dy bresenoldeb. Yn enw ein Harglwydd a’n Gwaredwr Iesu Grist. Amen.

Darlleniad: Luc 24: 13–35

Myfyrdod: Er bod pythefnos bellach wedi mynd heibio ers dathlu Gŵyl yr Atgyfodiad, yng nghalendr yr Eglwys y mae Tymor y Pasg yn parhau am rai wythnosau eto tan y Sulgwyn. Priodol felly yw dwyn i gof rai o hanesion hyfrytaf y Testament Newydd am yr Iesu yn ymddangos i’w ddisgyblion yn ei wedd atgyfodedig.

Un o’r hanesion hynny yw’r daith i Emaus a gofnodir yn Efengyl Luc. Fe ddywedir mai hon yw stori fer brydfertha’r byd. Mae’n berffaith fel darn o lenyddiaeth, ‘a story of singular charm and grace’, yn ôl un esboniad Beiblaidd. Yn sicr, mae’n stori hyfryd, gyda’r ddau deithiwr a oedd mor ddigalon ac isel eu hysbryd yn cael eu trawsnewid wrth gyfarfod â’r Crist atgyfodedig.

Pentref bach tua 7 milltir a hanner o ddinas Jerwsalem oedd Emaus, yn ddigon agos i’r brifddinas i fod yn rhan o bopeth a oedd yn digwydd yno ond eto’n ddigon pell i osgoi unrhyw gyfrifoldeb petai pethau’n troi’n beryglus. Roedd Cleopas a’i gydymaith ar eu ffordd yno o Jerwsalem ac yn teimlo’n gwbl ddigalon yn dilyn croeshoelio’r Iesu. Yn ystod y daith ymunodd ‘dieithryn’ â hwy a holi pam yr oeddent yn teimlo mor drist. Rhannwyd yr hyn a ddigwyddodd yn Jerwsalem, ynghyd â’r siom o golli cyfaill ac arweinydd arbennig. Ond wrth i’r daith i Emaus barhau, dyma’r ‘dieithryn’ yn dechrau egluro arwyddocâd y croeshoeliad gan gyfeirio at yr Ysgrythurau. Wedi cyrraedd Emaus, estynnwyd gwahoddiad iddo i aros gyda hwy gan ei bod yn nosi. Wrth eistedd o gwmpas y bwrdd yn ystod swper sylweddolodd Cleopas a’i gydymaith ‘ar doriad y bara’ mai Iesu oedd y ‘dieithryn’. Diflannodd yntau yn sydyn o’u golwg ac aeth y ddau ar garlam yn ôl i Jerwsalem i ddweud wrth y disgyblion eu bod wedi gweld Iesu’n fyw.

Mae’r darn hwn yn un o dri sy’n cofnodi sut yr oedd rhai o ddilynwyr agosaf Iesu wedi methu â’i adnabod yn ei wedd atgyfodedig. Pan ddaeth Mair Magdalen wyneb yn wyneb â’r Crist atgyfodedig yn yr ardd ar fore’r Pasg roedd hi’n argyhoeddiedig mai’r garddwr ydoedd. Nid oedd y disgyblion ar lan Môr Tiberias wedi sylweddoli mai Iesu oedd y ‘dieithryn’ ar y traeth ac yma eto yn yr hanes hwn mae Cleopas a’i gyfaill yn cael trafferth i adnabod Iesu. Eto, yn y pen draw, maent i gyd yn llwyddo nid yn unig i’w weld ond i’w adnabod hefyd fel y Crist byw.

Mae hanes y daith i Emaus yn un hynod gyfoethog ac yn gyforiog o wirioneddau oesol. Dyma dri ohonynt.   

Yn gyntaf, mae Cleopas a’i gydymaith yn ein hatgoffa mai taith yw bywyd, neu bererindod yng nghwmni Duw. Hyd yn oed os gwnawn fyw yn yr un lle yn ddaearyddol ar hyd ein hoes, ni allwn sefyll yn yr unfan yn ysbrydol. Mae Duw yn ein gwahodd i fod yn gyd-deithwyr gydag Ef ar y ddaear hon ac i dyfu yn ein hymwybyddiaeth ohono wrth inni ddirnad ei ewyllys. Golyga hyn fod yn rhaid i ni ddyfnhau ein perthynas ag Ef a dod i’w adnabod yn well. Yn union fel y byddwn yn dod i adnabod person arall yn well, gallwn ddod i adnabod Duw yn well. Nid perthynas statig yw’r berthynas hon ond un sydd yn cael ei grymuso o fod mewn cymdeithas gyda’n cyd-Gristnogion.  

Yn ail, mae’r Arglwydd Iesu gyda ni bob cam o’r daith. Fel y dengys yr hanes hwn, er na allai Cleopas a’i gydymaith ei weld yn eu tristwch a’u hiraeth, yr oedd Iesu’n agos iawn atynt. Yr un yw’r gwirionedd heddiw. Mae’r Iesu gyda ni ar holl lwybrau amrywiol bywyd: mae’n bresennol yn ein tristwch, ein galar a’n poen, yn ogystal ag yn ein cyfnodau o lawenydd. Ni fyddwn byth ar ein pennau ein hunain beth bynnag fo’r amgylchiadau sydd yn ein hwynebu. Yn ddi-os fe fydd Ef gyda ni ar y daith ac ni fydd byth yn ein gadael yn amddifad o’i gwmni dwyfol. O dreulio cyfnodau rheolaidd mewn myfyrdod a gweddi gallwn ddod yn fwyfwy ymwybodol o’i bresenoldeb.  

Yn olaf, mae’r hanes yn ein hannog i beidio byth â throi cefn ar Iesu. Er na wyddom beth oedd y rheswm penodol dros fynd i Emaus mae yna ryw awgrym yn yr hanes fod Cleopas a’i gydymaith wedi profi cymaint o siom nes iddynt benderfynu cefnu ar Jerwsalem. Nid oedd pethau wedi datblygu fel yr oeddent wedi gobeithio. Roedd y freuddwyd fawr ar ben a gwell efallai oedd anghofio’r cyfan am weinidogaeth y gŵr o Galilea. Mae’n breuddwydion ninnau hefyd yn aml yn cael eu chwalu, a ninnau’n fynych yn profi siom. O ganlyniad, cawn ein temtio i roi’r gorau i’n ffydd am nad yw bywyd yn ein trin yn deg ac yn garedig. Ond mae hanes y daith i Emaus yn ein herio i beidio â rhoi’r gorau i’n hymlyniad wrth yr Arglwydd Iesu ond i ddal ati yn ffyddlon ac yn gadarn yn ei gwmni ac i weithredu yng ngrym gwirioneddau yr Efengyl. 

Gweddïwn: Diolchwn i Ti, O Dduw ein Tad, am dymor y Pasg ac am neges yr Atgyfodiad. Diolchwn i Ti am yr hanesion hyfryd sy’n cofnodi ymddangosiadau’r Crist atgyfodedig. Cynorthwya ninnau heddiw hefyd i weld y Crist byw o’r newydd yn ein plith.

Tydi, fu’n rhodio ffordd Emaus
rôl torri grym y bedd,
enynna mewn calonnau oer
y fflam o ddwyfol hedd.

Tydi fu’n cerdded gyda’r ddau
i’w cartref wedi’r brad,
cerdd gyda ni bob awr o’n hoes
hyd drothwy tŷ ein Tad.

Tydi, fu’n agor cloriau’r gair
a dangos meddwl Duw,
llefara wrthym ninnau nawr
dy wirioneddau byw.

Tydi fu’n torri’r bara gynt
tyrd eto atom ni
a dwg ni oll o gylch y bwrdd
i’th lwyr adnabod di.  (J. Edward Williams)

Gras ein Harglwydd Iesu Grist, a chariad Duw a chymdeithas yr Ysbryd Glân a fyddo gyda chwi oll. Amen.

Geiriau i’n Cynnal: Canfod a Chredu

MYFYRDOD Y SUL WEDI’R PASG

[Diolch i’r Parchg Peter Thomas am y myfyrdod isod]

Anwyliaid yr Anwel,

Cyfeirir at y Sul wedi’r Pasg yn y Llyfr Gweddi Gyffredin fel Sul y ‘Pasg Bach’ – ‘Low Sunday’ yn Saesneg – a’r teitl hwnnw yn rhyw awgrymu fod yr ŵyl wedi ei dathlu, fod y Pasg drosodd am flwyddyn arall, a’i bod bellach yn amser dychwelyd ac ailgydio drachefn yng ngalwadau arferol bywyd. Ond onid dyna yw’r her a berthyn i bob gŵyl Gristnogol – yr her i ddychwelyd, heb fynd yn ôl, hynny yw bod profiadau’r ŵyl rywsut wedi llwyddo i ddyfnhau’n ffydd ac i’n cyfeirio at lwybrau newydd a gwahanol. 

Yn ddieithriad wrth im deithio’r ffordd fawr sy’n arwain allan o dref Aberystwyth i gyfeiriad Capel Bangor mi fyddaf yn cofio’r oedfa gyfareddol honno o faes Gelli Angharad adeg Eisteddfod Genedlaethol 1992 ac am yr afiaith a brofasom. Y ma’na ryw leoedd felly yn rhan o’n profiad ni i gyd mae’n siŵr – mannau’r profiadau mawr, y profiadau ysbrydol. Er bod dathliadau’r Pasg eleni wedi bod yn wahanol i’r arferol yn hanes y mwyafrif ohonom, eto i gyd fe erys ei neges oesol i’n cyflyru a’n herio.

Ym mis bach 1992 roeddwn yn arwain taith i wlad Israel a buom yn ymweld â llecynnau a oedd gynt ond yn enwau ar dudalennau cyfarwydd. Ond bu sangu’r mannau lle bu ein Gwaredwr yn cerdded ganrifoedd ynghynt a chael olrhain yr hanes a’r digwydd yn wefr cwbl arbennig. Prynhawn Llun o’dd hi, pan ddaethom i’r lle – roedd y bore wedi bod yn un llawn o ran ei brofiadau. Croesi’r môr wrth i’r wawr dorri, ac oedi i ganu emyn cyn glanio’r ochr draw. Dringo wedyn i ben mynydd ac acenion y bregeth a draddodwyd yno unwaith yn llifo i’n clyw wrth ddarllen y penodau o Efengyl Mathew. Ond roedd cael torri’r bara wrth ymyl y trochion a chlywed y tonnau yn bwrw’u hewyn ar y lan yn brofiad a fydd yn aros yn hir yng nghof y rhai oedd yno.

Ar lan môr Galilea yr oeddem y diwrnod hwnnw, yno yn rhannu cymun yn yr awyr agored, a’r profiad yn un ysgytwol wrth inni uniaethu â’r cyfaredd a’r cyffro a deimlodd saith disgybl o gyfarfod yno â’r Crist Atgyfodedig drannoeth y Pasg. Y cyfarfyddiad rhyfeddol hwnnw oedd y sbardun a lansiodd y gymdeithas genhadol fwyaf grymus a welodd y byd erioed, ac y mae acenion y cymhelliad yn dal i gael ei glywed – yn alwad i ddilyn ac i ymgysegru i’r Crist.

Mae’n rhaid inni droi i bennod glo Efengyl Ioan er mwyn canfod y digwydd. Mae’r bennod yn canoli ar brofiadau saith disgybl sydd wedi bod yn pysgota drwy’r nos heb ddal yr un pysgodyn ac wrth iddynt helmio’r cwch i gyfeiriad y lan maent yn gweld dyn yn cerdded y trochion a hwnnw yn eu holi a oedd ganddynt bysgod. Hwythau yn eu hembaras yn gweiddi’n ôl – ‘Sorri, dim un.’ Yna mae’r dyn ar y traeth yn eu cymell i fwrw’r rhwyd eto i’r môr ac o wneud cawsant fod y rhwydau’n llawn.

Wedi glanio, maent yn rhannu brecwast ar y traeth ac yn canfod pwy oedd dyn y trochion – taw ef oedd Iesu a’i fod wedi atgyfodi’n fyw.

Ond mae’r bennod yn mynd yn ei blaen gan nodi’r hyn a ddigwyddodd wedi’r brecwast hwnnw.

Y mae Iesu yn cymryd Pedr o’r neilltu, o gwmni’r gweddill; ma’n nhw’n mynd am dro bach ar hyd y traeth ac medde Iesu wrtho fe: ‘Seimon fab Ioan, a wyt ti yn fy ngharu i yn fwy na’r rhain?’

Sylwch ar yr enw y mae Iesu yn ei alw. Nid Simon Pedr, ond Seimon fab Ioan – a ’dyw Iesu byth yn gwneud dim yn ddibwrpas.

Yr enw a roddodd Iesu iddo fe o’dd Pedr – yr enw hwnnw a gafodd yng Nghesarea Philipi pan ofynnodd Iesu i’w ddisgyblion: ‘Pwy meddwch chwi ydwyf fi?’ Cafwyd mwy nag un ateb, on’d do? Eseia, Jeremeia neu un o’r proffwydi. Ond cyhoeddodd Pedr yn gryf a phendant: ‘Ti yw y Crist, Mab y Duw Byw.’ Ac mae Iesu’n ymateb trwy ddweud: ‘Ti yw Pedr ac ar y graig hon yr adeiladaf fy eglwys.’

Ond dyw E’ ddim yn defnyddio’r enw Pedr fan hyn. Yr hyn y mae Iesu yn ei ddweud wrth holi ei gwestiwn yw: ‘Clyw, dwy’ ddim yn siŵr iawn ynglŷn â thi erbyn hyn; dwy’ ddim yn siŵr ai ti yw’r graig; dwy’ ddim yn siŵr bellach a fedraf adeiladu eglwys arnat ti.’

‘Simon, mab dy Dad – Simon fab Ioan, a wyt ti yn fy ngharu i?’

‘Odw,’ medde Pedr, ‘wrth gwrs fy mod i yn dy garu di.’

Ac yna ymhen rhai munudau mae E’n gofyn y cwestiwn eto: ‘Seimon fab Ioan, a wyt ti yn fy ngharu i?’

Rywsut, fe synhwyrwn wrth ddarllen y brawddegau hyn fod y tensiwn yn cynyddu. Pam? Wel, am ei fod yn sarhad i Iddew fod rhywun wedi amau ei air.

Mi o’dd ei ‘ie’ fe yn ‘ie’ a’i ‘nage’ fe yn ‘nage’ ac ro’dd e’ wedi dweud yn barod: ‘Odw, rwy’ yn dy garu di.’

Ac yna ymhen ychydig amser wedyn, mae E’n gofyn yr un cwestiwn y drydedd waith: ‘Seimon fab Ioan, a wyt ti yn fy ngharu i?’

Ac os do fe! Ma’ Pedr yn colli ei dymer yn llwyr, ac medde fe: ‘Arglwydd, rwyt ti’n gwybod pob peth, ac os nad wyt ti’n gwybod fy mod i yn dy garu di, rwyt ti’n gwybod dim.’

Mae’n ddiddorol sylwi fod Iesu yn holi’r cwestiwn deirgwaith i ddisgybl a oedd rai dyddiau ynghynt yng nghyntedd llys yr Archoffeiriad wedi gwadu ei Arglwydd deirgwaith yng ngŵydd morwynion a gweision.

Ond efallai yn fwy treiddiol yw’r geiriau a ddefnyddir yma.

Yn y cofnod gwreiddiol y gair am gariad sydd yng nghwestiwn y Crist yw’r gair sy’n disgrifio’r cariad rhwng Meistr a Disgybl – agape – y cariad sy’n clymu enaid wrth enaid, y cariad sy’n anwesu’r ysbrydol.

Ond bob tro y mae Pedr yn ateb y cwestiwn, mae’n defnyddio gair gwahanol – philo – ac ystyr hwnnw yw ‘hoffter’ neu ‘gyfeillgarwch’.

Gallwn ni hoffi lot o bethe, ond pan mae Iesu Grist yn galw am ein hymlyniad a’n teyrngarwch mae E’n gofyn am fwy na’n hoffter. Fe eilw am fwy na rhyw ymateb llac – mwy na jyst ein cyfeillgarwch ni. Mae e’n gofyn am ein cariad – gant y cant.

A dyna sy’n digwydd fan hyn; mae Iesu yn dweud wrth Pedr: ‘Os wyt ti o ddifrif yn fy ngharu i, gad y cychod a’r rhwydau a chanlyn fi. Gosod dy flaenoriaethau’n reit. Ti’n gweld, os nad wyf fi yn ca’l y rhan flaenaf yn dy fywyd di, nid wyf am ran yn dy fywyd di o gwbwl.’

Y mae hwnnw’n rhywbeth y mae’n rhaid inni i gyd ei gofio yn glir ac yn aml: os nad yw Iesu yn ca’l bod yn Arglwydd ein bywyd ni, dyw e’ ddim ishe rhan yn ein bywyd ni o gwbwl. Y cyfan neu ddim.

Mae e’n fodlon i ni ga’l y pethe eraill mewn bywyd, ond mae’n rhaid iddo Fe fod yn Arglwydd ar y cyfan i gyd.

Galwad i ymgysegru yw galwad Iesu Grist, nid galwad i statws. Galwad i wasanaeth y Pen-gwas a’r Pen-Arglwydd. Galwad sy’n galw am ymateb ein cariad ni i’w gariad anorchfygol Ef.

Fe ddaw i draethell wiw ein profiad ni,
A’i Air yw’r un fu’n cymell gynt
Y Deuddeg, ’slawer dydd, i fentro hynt
Eu bywyd arno Ef,
A phrofi grym y gwynt sy’n chwythu lle y myn.
A’r un yw’r Neges, ’run yw’r Gwir;
Er treiglo y canrifoedd hir
Ma’r bwriad ’run a fu erioed
I Dduw a Dyn gael cadw oed.  (PMT)

Fy nghofion a’m cyfarchion cynnes, Peter

DARLLENIAD: Ioan 21

GWEDDI: Mawrygwn dy enw, O Dad, fod Iesu Grist yn orchfygwr angau a bedd, yn Arglwydd Bywyd ac yn Arglwydd ein bywyd ni. Yn Un sy’n gyson gamu i ganol ein bywydau’n barhaus. Yno, yng nghanol ei ferw a’i fwrlwm, ei broblemau a’i amheuon, ei bryderon a’i ansicrwydd, ei ofid a’i drais, yn estyn inni o’i dangnefedd a’i nerth. Yno, yn Un i’w ganfod a’i adnabod; yno’n Un i ni ymddiried ynddo, ei garu a’i dderbyn yn Geidwad a Gwaredwr.

GWEDDI’R ARGLWYDD

Geiriau i’n Cynnal: Buddugoliaeth

Myfyrdod ar gyfer Sul y Pasg 2021

[Diolch i’r Parchg Peter Thomas am y myfyrdod isod]

Anwyliaid yr Anwel,

‘Ffrwydrodd bom mewn bws yn Jerwsalem y bore ’ma gan ladd pump ar hugain o bobl.’

Fel yna y cyflwynwyd y newyddion ar donfeddi radio a theledu y bore Sul hwnnw. I lawer, roedd clywed am act arall o derfysgaeth mewn ardal bellennig o’r byd, ymhell, bell o libart eu hiard gefn hwy, yn ddim byd newydd a heb ennyn rhyw lawer o ymateb mae’n siŵr, ond i eraill bu’r newydd yn gyfrwng anesmwythyd a dychryn.

Mae sŵn y bom yn ffrwydro yn dal i acennu yn fy nghlustiau – roeddwn i yn Jerwsalem y bore Sul hwnnw. Yr oedd hi tua ugain munud i chwech; cawsom ein deffro’n sydyn gan y sŵn. Roedd terfysgwr wedi gosod bom ar fws yn cludo pobl i’w gwaith – lladdwyd pump ar hugain o bobl.

Hwnnw oedd diwrnod olaf ein harhosiad yn Jerwsalem – penllanw wythnos gofiadwy wrth i ni ‘sangu’r man lle sangodd Ef’. Wythnos a’i chwpan yn llawn o deimladau a phrofiadau a fyddai’n aros yn hir yn y cof.

Ond gwelsom yr wynebau trist ac ynghanol y gyflafan honno fe ddaethom yn ymwybodol o’n breuder a’n sefyllfa fregus.

Rywsut fe lwyddodd y tensiynau a’r tyndra gwleidyddol sy’n gyson bresennol yn y lle hwnnw i gyffwrdd â’n bywydau ni. Oni allai’n hawdd fod ffrwydriad wedi digwydd ar ein bws ni – i’n grŵp ninnau?

Dim ond deuddydd ynghynt yr oeddem wedi sefyll o fewn llathenni i’r lle y ffrwydrodd y bom a ninnau yn hwyr y prynhawn wedi ein tywys i fan nid nepell o Borth Damascus – i ardd brydferth ac ynddi fedd gwag.

Mae’r ardd wedi ei lleoli yng nghysgod craig a honno ar ffurf penglog – Golgotha yw enw’r lle, y man y credir i’r Crist gael ei groeshoelio, a’r bedd cyfagos mewn gardd, y fan lle y gosodwyd ei gorff i orwedd ar nos Wener y Grog.

Mae Gardd y Bedd Gwag yn fan tawel a thangnefeddus – yn fan i fyfyrio ac i weddïo, yn gyrchfan i bererinion gasglu ynghyd yn nhes y prynhawn. Ond fe ddaeth yn fan llofruddio ac yn fangre trais a marwolaeth.

Tarddodd hen ddialedd a gwrthdaro ar lonyddwch y lle ac ro’dd pobl yn gweiddi, yn sgrechain ac yn wylo yn y lle hwnnw.

Bu’r digwydd yn gyfrwng i greu ynom ofid a dychryn. Digwyddodd y peth ond rhyw dafliad carreg i lawr y ffordd o’r gwesty lle roeddem yn lletya.

Mae’n eironig ar un olwg ein bod wedi llwyddo yn ystod ein hamser yn Jerwsalem, wrth ymweld â’r mannau a gysylltwn â gweinidogaeth Iesu, i gau allan pob meddwl am drais a gwrthdaro, artaith a marwolaeth. Buom yn camu’n hamddenol yng ngwres yr haul dros lethrau Mynydd yr Olewydd ac yn edrych draw dros ddyffryn Cedron i gyfeiriad muriau’r ddinas, a chyda’n dychymyg yn drên buom yn dilyn y criw bychan hwnnw ’slawer dydd – yr un ar ddeg a Iesu ar y blaen – wrth iddynt wneud eu ffordd i lawr y grisiau o’r oruwchystafell, lle y rhannwyd swper y Bara Croyw; i Ardd Gethsemane a’i choed olewydd, lle y cawn Judas, a oedd wedi’i esgusodi ei hun o’r bwrdd, bellach wedi troi’n fradwr ac yn arwain mintai o filwyr i restio Iesu. 

Yr oeddem wedi dringo’r codiad tir i mewn i’r hen ddinas a sefyll yng nghyntedd llys Caiaffas yr archoffeiriad ac wedi dwyn i gof y sham hwnnw o dreial a weinyddwyd yno.

Dringasom balmentydd y Via Dolorosa – ffordd y groes – a chamu i ganol berw’r marchnadoedd bychain a’u hogleuon sawrus sy’n ymylu’r ffordd, ond efallai heb synhwyro mai dyma’r union ffordd y llusgwyd Iesu arni unwaith, ei groen yn blingo o’r chwipiadau a chroesbren wedi cleisio ei ysgwydd a choron ddrain ogylch ei ben ac yntau ar ei ffordd i’w groeshoelio ar fryn tu fas i fur y dref.

Ond, rhywsut ynghanol dinistr a chyflafan y bore Sul hwnnw yn Jerwsalem, yn sgil ffrwydrad y bom, llwyddodd realiti oer dydd Gwener y Grog i’n cyffwrdd ni, ein hanesmwytho, a’n herio.

Mor hawdd yw i ni gamu yn ôl o ddigwyddiadau, i fod yn ddiduedd a di-gonsýrn, i basio’r ochr arall heibio, i osgoi’r cyfrifoldeb a’r dewis.

Ond y mae digwyddiadau’r Pasg hwnnw yn ein gosod ni yn y ffrâm – yn galw arnom ni i wynebu realrwydd y sefyllfa a thystio gyda’r Canwriad hwnnw wrth droed y groes: ‘yn wir, Mab Duw oedd y gŵr hwn.’ Taw ef yw’r Crist croeshoeliedig a fu farw trosom a thros ein pechodau ni. Mai ef yw’r Un a wireddodd broffwydoliaeth Eseia; ‘efe a archollwyd am ein camweddau ni, efe a ddrylliwyd am ein hanwireddau ni; cosbedigaeth ein heddwch ni oedd arno ef, a thrwy ei gleisiau ef yr iachawyd ni …’

Shwd forthwyl o’dd e’, tybed, fu’n dyrnio’r hoelion dur?
Shwd hoelion o’dd y rhai fu’n brathu’r dwylo pur?
Shwd bren a gas ’i iwso i hongian Brenin Ne’?
Shwd ddrain a gaed yn goron a’i sigo yn ’i lle?


A beth a dda’th o’r pethe a iwswyd yno’n syn
I grogi T’wysog Bywyd ar fythgofiadwy fryn?
Mae’r ordd yn rhwd yn rhywle, a’r hoelion yn rhy frau
I gario llwyth cyn drymed, o bechod byd a’i fai;
A phydru wna’th y plethyn fu’n goron gylch ’i ben,
A rhan o lwch yr amser, mae’n siŵr, yw’r trawstiau pren.
Ond rhywsut maent yn atgof, na fyn yn angof fod
O’r hyn sy’n drech nag angau, ac iddo Fe ma’r clod.
A phan fydd rh’wyn yn holi – ‘Shwd bethe ro’ nhw wir?’
Drwy’r gêr fu ar Galfaria – da’th BYWYD– dyna’r gwir.   (P.M.T.)

Yn y digwydd hwnnw y mae dirgelwch cred. Y groes yw canolbwynt ein ffydd. Fe ddengys yn glir nad dysgeidiaeth nac athrawiaeth na moeseg yw sail ein hymlyniad ond gweithred waredol Duw ar y groes. Duw yn achub y byd, yn ein prynu i fywyd trwy ei waed – ‘A thrwy ei gleisiau ef yr iachawyd ni.’

Felly, nid holi’r cwestiwn ‘Beth y mae Duw yn ei geisio gennym?’ yw hanfod blaenaf ein ffydd, ond cydnabod yr hyn a wnaeth Duw trosom ni: ‘Yr oedd Duw yng Nghrist yn cymodi’r byd iddo ef ei hun.’

Ef yw’r Un a fedr ddod i’n hymyl ni y Pasg hwn a’i air fydd yr un fu’n cymell gynt y deuddeg ’slawer dydd i fentro hynt eu bywyd arno ef.

Tybed a fydd ein clustiau ni yn ddigon agored i’w glywed, a’n llygaid i’w weld? A fydd y ffigwr unig hwnnw ar groesbren yn abl i gyffwrdd â’n bywydau ni a dod yn ffrind ac yn Waredwr i ni?

Ac a fyddwn ni ymhlith y rhengoedd hynny ar draws y byd fydd yn rhannu’r disgwyliad gogoneddus a ddaeth gyda gwawr y Trydydd Dydd? – ‘Yr Arglwydd a gyfododd, efe a gyfododd yn wir.’

Mae’r emyn ‘Were you there when they crucified my Lord?’ yn ein holi ni:

A oeddem yno pan groeshoeliwyd f’Arglwydd cu?
A oeddem yno pan yr hoeliwyd ef i’r pren?
Weithiau mae’n peri imi gryndod, cryndod, cryndod!
A oeddem yno pan osodwyd ef mewn bedd?
A oeddem yno pan gododd ef yn fyw?

Boed i realrwydd y Pasg a’i neges rymus am goncwest a buddugoliaeth dreiddio’n ddwfn i’n calonnau fel bod modd inni droi’n dystion o’r digwydd ac o Atgyfodiad Iesu Grist o’r bedd.

Bendithion y Pasg, cofion cynnes, Peter

DARLLENIADAU: Eseia 53; Mathew 28.

GWEDDI: ‘Yr Arglwydd a gyfododd, efe a gyfododd yn wir.’

O Dad, mawrygwn dy enw am genadwri Sul y Pasg, am fedd gwag ac Arglwydd Byw, Atgyfodedig, yn Waredwr a Gorchfygwr. Helpa ni i droi’n dystion o’r digwydd, i amlygu ei fywyd Ef yn ein bywydau ni ac i gyflwyno’r gobaith na fedr dim oll ein gwahanu ni oddi wrth dy gariad yng Nghrist Iesu ein Harglwydd. Amen.

GWEDDI’R ARGLWYDD

Llyfr newydd am awdur lleol / Local author

Roedd Marguerite Caradoc Evans yn byw ym Mhenrhyn-coch 1946-52 yn Heddle (Dolwen heddiw – y bungalow cyntaf ar y chwith wrth ddod at y pentref – heibio
Panteg).

Marguerite Caradoc Evans lived in Penrhyn-coch 1946-52 at Heddle (Dolwen today – first bungalow on the left towards the village after Panteg).

Dyddiadur 1945 Diary